Ikigai ήτοι Ευδαιμονία

Στο σταυροδρόμι όπου η ανατολική σοφία συναντά την αρχαία ελληνική διανόηση, το ιαπωνικό Ikigai βρίσκει ένα βαθύ φιλοσοφικό ανάλογο στην αριστοτελική έννοια της Ευδαιμονίας. Όχι ως απλή ευχαρίστηση ή στιγμιαία ευτυχία, αλλά ως η ενεργός ολοκλήρωση του βίου· η πραγμάτωση της ανθρώπινης φύσης μέσω της αρετής, της φρόνησης και της συνειδητής δράσης μέσα στον κόσμο.

Το σύγχρονο διάγραμμα του Ikigai — η τομή ανάμεσα σε αυτό που αγαπάς, σε αυτό στο οποίο είσαι ικανός, σε αυτό που χρειάζεται η κοινωνία και σε αυτό που μπορεί να εξασφαλίσει τον βίο σου — δεν ανήκει αυτούσιο στην παραδοσιακή ιαπωνική σκέψη. Ωστόσο, ως συμβολική σύνθεση, θυμίζει έντονα την ελληνική αναζήτηση της αρμονίας και της αριστοτελικής Μεσότητας: του μέτρου όπου οι ανθρώπινες επιθυμίες, οι δυνατότητες και οι ευθύνες παύουν να συγκρούονται και αρχίζουν να συνυπάρχουν δημιουργικά.

Φανταστείτε τη ζωή σαν έναν ζωντανό κύκλο τεσσάρων δυνάμεων που αναζητούν την ισορροπία τους:

-Αυτό που αγαπάς (Ο Έρως και η Κλίση):

  Η εσωτερική ορμή της ψυχής· εκείνο που σε κινεί αυθόρμητα προς τη δημιουργία. Είναι η πλατωνική σπίθα της έμπνευσης, η στιγμή όπου ο χρόνος χάνεται μέσα στη χαρά της πράξης.

-Αυτό στο οποίο είσαι καλός (Η Αρετή):

  Οι δεξιότητες και οι δυνατότητές σου όπως καλλιεργούνται με άσκηση, πειθαρχία και επιμονή. Για τον Αριστοτέλη, η αρετή δεν είναι έμφυτη τελειότητα αλλά επίκτητη συνήθεια· η συνεχής προσπάθεια προς την αριστεία.

-Αυτό που χρειάζεται η κοινωνία (Το Κοινό Αγαθό και η Πόλις):

  Η σχέση του ανθρώπου με τον κόσμο γύρω του. Η προσφορά προς την κοινότητα, η συμμετοχή στον κοινό βίο και η συνεισφορά σε κάτι μεγαλύτερο από το άτομο. Ο άνθρωπος ολοκληρώνεται όχι στην απομόνωση αλλά μέσα στην *Πόλη*.

-Αυτό που μπορεί να στηρίξει τον βίο σου (Η Φρόνησις):

  Η πρακτική σοφία που επιτρέπει στον άνθρωπο να ζει με αυτάρκεια και αξιοπρέπεια. Όχι η λατρεία του πλούτου, αλλά η εξασφάλιση της ελευθερίας που επιτρέπει στον άνθρωπο να παραμένει δημιουργικός και ηθικά αυτόνομος.

Όταν αυτές οι δυνάμεις δεν συναντώνται πλήρως, γεννιούνται ενδιάμεσες καταστάσεις, συχνά ασταθείς και αντιφατικές. Μπορεί κάποιος να ακολουθεί το πάθος του και να καλλιεργεί την αρετή του, αλλά να ζει μέσα στην ανασφάλεια. Μπορεί να διαθέτει ένα επικερδές επάγγελμα χωρίς όμως αίσθηση σκοπού. Ή ακόμη να υπηρετεί το κοινό καλό με αφοσίωση, στερούμενος όμως τα μέσα για έναν σταθερό και ελεύθερο βίο.

  Η κατάσταση της Ευδαιμονίας εμφανίζεται όταν όλα αυτά συγκλίνουν σε μια ενιαία μορφή ζωής. Όταν το έργο του ανθρώπου δεν αποτελεί απλώς εργασία, αλλά έκφραση της φύσης του· όταν η προσωπική δημιουργία συναντά το κοινό όφελος· όταν η αρετή, η ανάγκη και η ελευθερία παύουν να είναι αντίπαλες δυνάμεις.

Τότε ο βίος αποκτά εσωτερική συνοχή.

Όχι επειδή γίνεται εύκολος, αλλά επειδή αποκτά νόημα.

Η Ευδαιμονία — όπως και το Ikigai — δεν είναι δώρο της μοίρας ούτε μόνιμη κατάσταση γαλήνης. Είναι ένας τρόπος να κατοικεί κανείς μέσα στον κόσμο με συνείδηση, μέτρο και πληρότητα. Ένας διαρκής αγώνας εναρμόνισης ανάμεσα σε αυτό που είμαστε, σε αυτό που μπορούμε να γίνουμε και σε αυτό που οφείλουμε να προσφέρουμε.

Η αλήθεια είναι ότι το  διάγραμμα Venn δεν είναι παραδοσιακή ιαπωνική φιλοσοφία· είναι δυτική σύγχρονη αναδιατύπωση