«"Ένας δράκος που βγάζει φωτιές ζει στο γκαράζ μου". Υποθέστε ότι σας κάνω στα σοβαρά έναν τέτοιο ισχυρισμό. Σίγουρα θα θέλατε να το ελέγξετε, να το δείτε με τα ίδια σας τα μάτια... Σας οδηγώ στο γκαράζ μου. Κοιτάζετε μέσα και βλέπετε μια σκάλα, άδεια κουτιά από μπογιές, ένα παλιό τρίκυκλο — αλλά κανέναν δράκο.
"Πού είναι ο δράκος;" ρωτάτε. "Α, είναι ακριβώς εδώ", απαντώ, κουνώντας το χέρι μου αόριστα.
"Παρέλειψα να αναφέρω ότι είναι ένας αόρατος δράκος". Προτείνετε να ρίξουμε αλεύρι στο πάτωμα του γκαράζ για να αποτυπώσουμε τις πατημασιές του δράκου. "Καλή ιδέα", λέω, "αλλά αυτός ο δράκος αιωρείται στον αέρα".
Τότε θα χρησιμοποιήσετε έναν αισθητήρα υπερύθρων για να ανιχνεύσετε την αόρατη φωτιά. "Καλή ιδέα, αλλά η αόρατη φωτιά δεν εκπέμπει θερμότητα".
Θα ψεκάσετε τον δράκο με σπρέι μπογιάς για να τον κάνετε ορατό. "Καλή ιδέα, αλλά είναι ένας άυλος δράκος και η μπογιά δεν θα κολλήσει πάνω του". ... Τώρα, ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σε έναν αόρατο, άυλο, αιωρούμενο δράκο που φτύνει φωτιά χωρίς θερμότητα, και σε κανέναν απολύτως δράκο;
Αν δεν υπάρχει τρόπος να καταρριφθεί ο ισχυρισμός μου, κανένα νοητό πείραμα που να μετράει εναντίον του, τι σημαίνει να λέω ότι ο δράκος μου υπάρχει; Η ανικανότητά σας να διαψεύσετε την υπόθεσή μου δεν είναι καθόλου το ίδιο πράγμα με το να αποδεικνύετε ότι είναι αληθινή.»
Το απόσπασμα ανήκει στον σπουδαίο Αμερικανό αστροφυσικό και εκλαϊκευτή της επιστήμης, Carl Sagan από το βιβλίο του The Demon-Haunted World: Science as a Candle in the Dark (1995). Στα ελληνικά έχει κυκλοφορήσει με τον τίτλο «Στοιχειωμένος Κόσμος: Η επιστήμη ως κερί στο σκοτάδι».
Βρίσκεται στο Κεφάλαιο 10, το οποίο φέρει τον χαρακτηριστικό τίτλο "Ο Δράκος στο Γκαράζ μου" (The Dragon in My Garage).Ο «αόρατος δράκος» του Καρλ Σαγκάν έχει μετακομίσει πλέον από το σκοτεινό γκαράζ στις φωτεινές οθόνες των κινητών μας, βρίσκοντας το απόλυτο καταφύγιο στην εποχή της ψηφιακής υπερπληροφόρησης. Σήμερα, σε μια περίοδο που οι άνθρωποι συχνά μοιάζουν πρόθυμοι να καταπιούν αμάσητη την πιο ακραία θεωρία —αρκεί να τρέφει τις προϋπάρχουσες πεποιθήσεις τους— το απόσπασμα ηχεί ανατριχιαστικά επίκαιρο. Οι σύγχρονοι «δράκοι» παίρνουν τη μορφή των ψευδών ειδήσεων, της ψευδοεπιστήμης και των αβάσιμων συνωμοσιών, ενώ οι υπερασπιστές τους χτίζουν την ίδια ακριβώς απροσπέλαστη άμυνα: το αντίθετο επιχείρημα απορρίπτεται, τα επιστημονικά δεδομένα βαφτίζονται «στημένα», και παραδόξως, η απουσία αποδείξεων παρουσιάζεται ως η απόλυτη επιβεβαίωση της συγκάλυψης. Ο Σαγκάν δεν περιέγραψε απλώς ένα λογικό σφάλμα, αλλά φωτογράφισε τη σύγχρονη παράλυση της λογικής, υπενθυμίζοντάς μας πως όταν σβήνουμε οικειοθελώς το φως του ορθολογισμού, καταλήγουμε να συγκατοικούμε με τα φαντάσματα που οι ίδιοι δημιουργήσαμε.
Η σημερινή τάση των ανθρώπων να πιστεύουν τυφλά σε «αόρατους δράκους» πηγάζει από την έλλειψη παιδείας ή από μια βαθύτερη συναισθηματική ανάγκη να νιώσουν ότι κατανοούν έναν χαοτικό κόσμο.
Στο ίδιο βιβλίο o Σαγκάν περιγράφει τον Ανιχνευτή ανοησίας (The Baloney Detector Kit)
Ο Σαγκάν με μερικά απλά βήματα υποδεικνύει πως θα μπορέσουμε να διακρίνουμε ποια ιδέα είναι σωστή και αξίζει να υιοθετήσουμε και ποια όχι και πρέπει να απορριφθεί.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου