Χέρμαν Μινκόφσκι: Ο Μαθηματικός Πίσω από τη Σχετικότητα

 Σαν σήμερα ,το 1909, πεθαίνει ο Χέρμαν Μινκόφσκι

Ο Χέρμαν Μινκόφσκι υπήρξε μία από τις πιο λαμπρές και ταυτόχρονα ανθρώπινες μορφές της μαθηματικής επιστήμης στα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα. Γεννημένος στις 22 Ιουνίου 1864, σε οικογένεια εβραϊκής καταγωγής, έδειξε από πολύ νωρίς ένα εξαιρετικό μαθηματικό ταλέντο, συνοδευόμενο από μια σπάνια σεμνότητα και βαθιά αίσθηση δικαιοσύνης.

Ήδη σε ηλικία 16 ετών, κατά το πρώτο του εξάμηνο στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου, ο Μινκόφσκι κέρδισε το πρώτο του χρηματικό βραβείο για μαθηματική εργασία. Αντί όμως να το γιορτάσει ή να το κρατήσει, το χάρισε κρυφά σε έναν άπορο συμφοιτητή του, χωρίς να πει λέξη ούτε στους φίλους ούτε στην οικογένειά του. Το περιστατικό αποκαλύφθηκε μόνο χρόνια αργότερα, όταν ο αδελφός του ευεργετηθέντος φοιτητή αποκάλυψε την ιστορία — ένα μικρό, αλλά αποκαλυπτικό δείγμα του χαρακτήρα του.

Στα 17 του χρόνια, ο Μινκόφσκι έθεσε έναν στόχο που θα φαινόταν παράτολμος για οποιονδήποτε άλλο: το Μεγάλο Βραβείο της Ακαδημίας των Παρισίων. Το πρόβλημα αφορούσε τον αριθμό των τρόπων με τους οποίους ένας αριθμός μπορεί να παρασταθεί ως άθροισμα πέντε τετραγώνων. Άγνωστο στην επιτροπή, το πρόβλημα είχε ήδη λυθεί και δημοσιευθεί από τον Άγγλο μαθηματικό H. J. S. Smith. Όταν ο Smith ενημέρωσε τον Σαρλ Ερμίτ, εκείνος ζήτησε διακριτικά να επανυποβληθεί η εργασία ώστε να μη βρεθεί η επιτροπή σε δύσκολη θέση. Ο Smith συμφώνησε — όμως ο Ερμίτ ξέχασε να ενημερώσει επίσημα την επιτροπή.

Στο μεταξύ, ο νεαρός Μινκόφσκι είχε βυθιστεί τόσο πολύ στο πρόβλημα, ώστε όχι μόνο το έλυσε, αλλά το γενίκευσε και το επέκτεινε. Ήταν τόσο απορροφημένος, ώστε παρέλειψε να μεταφράσει την εργασία του στα γαλλικά, όπως απαιτούσαν οι κανονισμοί. Παρ’ όλα αυτά, την υπέβαλε συνοδευόμενη από έναν σύντομο πρόλογο, στον οποίο απολογούνταν με ειλικρίνεια ότι η αμέλεια οφειλόταν στην «ακατανίκητη έλξη του προβλήματος». Το αποτέλεσμα ήταν μοναδικό: όταν απονεμήθηκε το βραβείο, ο 18χρονος Μινκόφσκι ανακηρύχθηκε συν-νικητής, μαζί με τον Smith, ο οποίος είχε ήδη πεθάνει λίγους μήνες νωρίτερα.

Καθώς ωρίμαζε επιστημονικά, ο Μινκόφσκι στράφηκε στη γεωμετρική θεωρία των αριθμών, την οποία ουσιαστικά θεμελίωσε, χρησιμοποιώντας γεωμετρικές μεθόδους για να επιλύσει βαθιά προβλήματα της θεωρίας αριθμών και της μαθηματικής φυσικής. Ήταν γνωστός στους συναδέλφους του για την ικανότητά του να «βλέπει» τις εξισώσεις στον χώρο — μια ικανότητα που έμελλε να αλλάξει την πορεία της φυσικής.

Το 1907, ο Μινκόφσκι συνειδητοποίησε κάτι επαναστατικό: ότι το έργο των Λόρεντς και Αϊνστάιν δεν μπορούσε να κατανοηθεί πλήρως μέσα στα όρια της ευκλείδειας γεωμετρίας. Ο χώρος και ο χρόνος, που επί αιώνες θεωρούνταν ανεξάρτητες οντότητες, ήταν στην πραγματικότητα άρρηκτα συνδεδεμένοι. Έτσι γεννήθηκε η ιδέα του τετραδιάστατου χωροχρονικού συνεχούς και ο περίφημος «χώρος Μινκόφσκι», όπου οι τρεις διαστάσεις του χώρου ενώνονται με τον χρόνο σε μία ενιαία γεωμετρική δομή.

Ο ίδιος ο Αϊνστάιν αρχικά φέρεται να αντιμετώπισε με επιφυλακτικότητα τη γεωμετρική διατύπωση του Μινκόφσκι, χαρακτηρίζοντάς την «υπερβολικά μαθηματική». Αργότερα, όμως, αναγνώρισε ότι χωρίς αυτήν, η γενική θεωρία της σχετικότητας δεν θα μπορούσε να αποκτήσει τη μορφή που τελικά είχε.

Ο Μινκόφσκι πέθανε πρόωρα, στις 12 Ιανουαρίου 1909, έπειτα από οξεία σκωληκοειδίτιδα και εγχείρηση που πραγματοποιήθηκε την Κυριακή. Ο θάνατός του συγκλόνισε τον επιστημονικό κόσμο. Ήταν παράδοση των συναδέλφων του στο Γκέτινγκεν —ανάμεσά τους οι Κλάιν, Χίλμπερτ και Ρούνγκε— να συναντιούνται κάθε Πέμπτη στις 3 μ.μ. για περίπατο και συζήτηση. Έτσι, την Πέμπτη 14 Ιανουαρίου, ακριβώς στις 3 μ.μ., περπάτησαν μαζί όχι για συζήτηση, αλλά για να συνοδεύσουν τον Χέρμαν Μινκόφσκι στην τελευταία του κατοικία.

Ο άνθρωπος που ένωσε τον χώρο με τον χρόνο, έφυγε νωρίς — αλλά άφησε πίσω του ένα μαθηματικό αποτύπωμα τόσο βαθύ, ώστε ακόμη και σήμερα, κάθε εξίσωση σχετικότητας κινείται μέσα στον χώρο που εκείνος πρώτος φαντάστηκε.