Ο Lev Landau, ένας από τους σημαντικότερους θεωρητικούς φυσικούς του 20ού αιώνα και νομπελίστας, ίδρυσε μια περίφημη σχολή θεωρητικής φυσικής, η οποία έμεινε γνωστή όχι μόνο για το υψηλό της επίπεδο αλλά και για μία από τις δυσκολότερες εισαγωγικές διαδικασίες που έχουν υπάρξει ποτέ: το λεγόμενο «θεωρητικό ελάχιστο», ή αλλιώς «φράγμα του Λαντάου».
Από το 1934 έως το 1961, μόλις 43 άτομα κατάφεραν να περάσουν αυτή την εξαιρετικά απαιτητική δοκιμασία. Η διαδικασία περιλάμβανε εννέα εξετάσεις: δύο στα μαθηματικά, όπου ζητούνταν η επίλυση μιας συνήθους διαφορικής εξίσωσης και ενός ολοκληρώματος εκφράσιμου με στοιχειώδεις συναρτήσεις. Οι υπόλοιπες επτά εξετάσεις αφορούσαν τη φυσική και απαιτούσαν ουσιαστικά πλήρη κατανόηση της κλασικής και κβαντικής θεωρίας, τόσο στη σχετικιστική όσο και στη μη σχετικιστική της μορφή.
Το να είναι κανείς μαθητής του Λαντάου δεν αποτελούσε προνόμιο, αλλά ευθύνη. Η συμμετοχή στη σχολή του σήμαινε διαρκή πνευματική εγρήγορση, ενώ η επιστημονική συζήτηση μαζί του ήταν ανοιχτή σε όσους μπορούσαν να σταθούν στο απαιτούμενο επίπεδο.
Σε μια από τις τελευταίες επισκέψεις του στην ΕΣΣΔ, ο Niels Bohr, δίνοντας διάλεξη στη Μόσχα, ρωτήθηκε πώς κατάφερε να δημιουργήσει μια τόσο φημισμένη και υψηλού επιπέδου σχολή θεωρητικής φυσικής. Εκείνος απάντησε με χαρακτηριστική ταπεινότητα:
«Πιθανότατα επειδή ποτέ δεν ντράπηκα να πω στους μαθητές μου ότι είμαι ανόητος.»
Τη διάλεξη μετέφραζε στα ρωσικά ο στενός συνεργάτης του Λαντάου, ο Yevgeny Lifshitz, ο οποίος απέδωσε τη φράση ως εξής:
«Πιθανότατα επειδή ποτέ δεν ντράπηκα να πω στους μαθητές μου ότι είναι ανόητοι.»
Η παρανόηση αυτή προκάλεσε γέλια στο ακροατήριο. Ο Λίφσιτς αντιλήφθηκε το λάθος του, το διόρθωσε και απολογήθηκε. Τότε, ο Pyotr Kapitsa, που παρευρισκόταν στην αίθουσα, σχολίασε με νόημα ότι το σφάλμα αυτό ίσως δεν ήταν και τόσο τυχαίο:
«Αυτή είναι ακριβώς η διαφορά ανάμεσα στη σχολή του Μπορ και σε εκείνη του Λαντάου.»
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου