Πωλ Τουράν, o μαθηματικός που τον έσωσε η Θεωρία Αριθμών

     Σαν σήμερα, στις 26 Σεπτεμβρίου του 1976, άφησε την τελευταία του πνοή στη Βουδαπέστη ένας από τους κορυφαίους μαθηματικούς του 20ού αιώνα, ο Πωλ Τουράν.  Αξίζει να θυμηθούμε ξανά την απίστευτη ιστορία επιβίωσής του, αλλά και να δούμε ποιος ήταν πραγματικά αυτός ο σπουδαίος άνθρωπος.

Στη ρημαγμένη Βουδαπέστη του 1945, η ελευθερία και η ίδια η ζωή κρέμονταν από μια λεπτή κλωστή. Καθώς ο Κόκκινος Στρατός είχε καταλάβει την πόλη, οι σοβιετικές περιπολίες «στρατολογούσαν» βίαια και αυθαίρετα πολίτες από τους δρόμους για το περίφημο Malenkij robot — την καταναγκαστική εργασία στα στρατόπεδα της Σιβηρίας.

Ο Πωλ Τουράν, έχοντας ήδη επιβιώσει από τη φρίκη των ναζιστικών στρατοπέδων εργασίας, βρέθηκε ξαφνικά αντιμέτωπος με μια τέτοια σοβιετική περίπολο. Όταν του ζητήθηκαν τα χαρτιά του, ο Τουράν πάγωσε. Είχε χάσει την ταυτότητά του λίγες μέρες πριν. Γνωρίζοντας ότι η έλλειψη εγγράφων ισοδυναμούσε με βέβαιη εξορία, έκανε μια κίνηση απελπισίας: Άνοιξε τον χαρτοφύλακά του και ανέσυρε το μόνο έγγραφο που έμοιαζε επίσημο. Ήταν ένα ανάτυπο της μαθηματικής εργασίας που είχε γράψει με τον φίλο του Πολ Έρντος το 1935, η οποία ευτυχώς είχε τυπωθεί στο ρωσικό περιοδικό του Ινστιτούτου Μαθηματικών και Μηχανικής του Τομσκ.

Ο Σοβιετικός στρατιώτης, εντελώς αδαής από μαθηματικά, είδε το κυριλλικό αλφάβητο, αναγνώρισε το όνομα της σοβιετικής πόλης και την επίσημη σφραγίδα. Υποθέτοντας ότι έχει μπροστά του έναν εξέχοντα, φίλα προσκείμενο στη Σοβιετική Ένωση επιστήμονα, του έκανε νόημα να φύγει. Μετά από αυτό, ο Τουράν συνήθιζε να λέει στους φίλους του με το χαρακτηριστικό πικρόχολο χιούμορ του: 

«Επιτέλους, ανακάλυψα μια πρακτική εφαρμογή της θεωρίας αριθμών!».

Ο Πωλ Τουράν (18 Αυγούστου 1910 – 26 Σεπτεμβρίου 1976) δεν ήταν απλώς μια ιδιοφυΐα, αλλά η ζωντανή απόδειξη της επιμονής του ανθρώπινου πνεύματος.

   Γεννημένος σε εβραϊκή οικογένεια στη Βουδαπέστη, το ταλέντο του φάνηκε νωρίς, αλλά η καριέρα του χτυπήθηκε από τον αντισημιτισμό. Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου πέρασε 32 εφιαλτικούς μήνες σε ναζιστικά τάγματα καταναγκαστικής εργασίας. Κουβαλώντας τούβλα και σπάζοντας πέτρες, συνέχιζε να λύνει πολύπλοκα μαθηματικά προβλήματα νοερά. Η καθαρότητα των αριθμών ήταν η άμυνά του απέναντι στον παραλογισμό. Εκεί γεννήθηκε και το διάσημο «Πρόβλημα του Εργοστασίου Τούβλων». 

  Ο Τουράν υπήρξε ο πατέρας της ακραιας Θεωρίας Γραφημάτων.(extremal graph theory) Το περίφημο «Θεώρημα Τουράν» (1941), το οποίο συνέλαβε ενώ ήταν αιχμάλωτος, άνοιξε ένα νέο πεδίο στα διακριτά μαθηματικά, με τεράστιες εφαρμογές σήμερα στην επιστήμη των υπολογιστών.

  Στενός φίλος και συνεργάτης του Πολ Έρντος, δημιούργησαν ένα από τα πιο θρυλικά δίδυμα στην ιστορία των επιστημών. Η συνεργασία τους άλλαξε τον χάρτη της συνδυαστικής και της θεωρίας αριθμών.

   Μετά τις κακουχίες του πολέμου, το 1949 έγινε επιτέλους τακτικός καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Βουδαπέστης. Αφιέρωσε την υπόλοιπη ζωή του στη διδασκαλία και την έρευνα, αφήνοντας πίσω του ένα μνημειώδες έργο, μέχρι που η λευχαιμία τον νίκησε, σαν σήμερα, το 1976.