Κανόνες για την Καθοδήγηση του Πνεύματος, Ρενέ Ντεκάρτ

 

Κανόνες για την Καθοδήγηση του Πνεύματος 

 Οι «Κανόνες για την Καθοδήγηση του Πνεύματος» (Regulae ad directionem ingenii) είναι ένα από τα πιο σημαντικά, αν και ημιτελή, έργα του Ρενέ Ντεκάρτ (Καρτέσιου). Γράφτηκαν γύρω στο 1628, αλλά εκδόθηκαν πολλές δεκαετίες αργότερα.

 Ουσιαστικά, αποτελούν το «προσχέδιο» της σύγχρονης επιστημονικής μεθόδου. Με αυτούς τους κανόνες, ο Ντεκάρτ προσπάθησε να θέσει τις βάσεις για το πώς πρέπει να σκεφτόμαστε ώστε να μην κάνουμε λάθη.

Κανόνες για την Καθοδήγηση του Πνεύματος

1.Σκοπός των μελετών μας πρέπει να είναι η καθοδήγηση του πνεύματος έτσι ώστε να διαμορφώνει στέρεες και αληθείς κρίσεις για κάθε ζήτημα που προκύπτει.

2.Πρέπει να καταπιανόμαστε μόνο με εκείνα τα αντικείμενα που οι διανοητικές μας δυνάμεις φαίνονται ικανές να γνωρίσουν με βεβαιότητα και αναμφίβολα.

3.Σχετικά με κάθε θέμα που προτιθέμεθα να ερευνήσουμε, πρέπει να αναζητούμε όχι τι έχουν σκεφτεί οι άλλοι ή τι εμείς οι ίδιοι εικάζουμε, αλλά τι μπορούμε να αντιληφθούμε καθαρά και έκδηλα μέσω της ενορατικής νόησης ή να συμπεράνουμε με βεβαιότητα. Διότι δεν υπάρχει άλλος τρόπος απόκτησης της γνώσης.

4.Είναι απαραίτητη μια μέθοδος για την ανεύρεση της αλήθειας.

5.Η μέθοδος συνίσταται εξ ολοκλήρου στην τάξη και τη διάταξη των αντικειμένων προς τα οποία πρέπει να διευθύνεται το πνευματικό μας βλέμμα για να ανακαλύψουμε οποιαδήποτε αλήθεια. Θα την τηρήσουμε επακριβώς αν ανάγουμε τις περίπλοκες και σκοτεινές προτάσεις, βήμα προς βήμα, σε εκείνες που είναι απλούστερες, και έπειτα, ξεκινώντας από την ενορατική κατανόηση όλων εκείνων που είναι απολύτως απλές, προσπαθήσουμε να ανέλθουμε στη γνώση όλων των άλλων με ακριβώς παρόμοια βήματα.

6.Για να διαχωρίσουμε το εντελώς απλό από το σύνθετο και να διευθετήσουμε αυτά τα ζητήματα μεθοδικά, οφείλουμε, σε κάθε σειρά στην οποία έχουμε συνάγει ορισμένα γεγονότα το ένα από το άλλο, να παρατηρούμε ποιο γεγονός είναι απλό και να σημειώνουμε το διάστημα που χωρίζει όλα τα άλλα από αυτό.

7.Αν επιθυμούμε η επιστήμη μας να είναι πλήρης, όλα τα ζητήματα που προωθούν τον σκοπό μας πρέπει να εξετάζονται ένα προς ένα μέσω μιας κίνησης της σκέψης που είναι συνεχής και πουθενά διακεκομμένη· πρέπει επίσης να περιλαμβάνονται σε μια απαρίθμηση επαρκή και μεθοδική.

8.Αν στα προς εξέταση ζητήματα φτάσουμε σε ένα βήμα της σειράς για το οποίο η κατανόησή μας δεν είναι επαρκώς ικανή να έχει ενορατική γνώση, πρέπει να σταματήσουμε εκεί. Δεν πρέπει να κάνουμε καμία προσπάθεια να εξετάσουμε όσα ακολουθούν· έτσι θα γλιτώσουμε τον εαυτό μας από περιττό κόπο.

9.Οφείλουμε να δίνουμε όλη μας την προσοχή στα πιο ασήμαντα και πιο εύκολα κατανοητά γεγονότα, και να παραμένουμε για μεγάλο χρονικό διάστημα στην ενάτενισή τους, μέχρι να συνηθίσουμε να βλέπουμε την αλήθεια καθαρά και διακριτά.

10.Για να αποκτήσει οξύνοια, το πνεύμα πρέπει να εξασκείται ερευνώντας ακριβώς εκείνα τα ζητήματα των οποίων η λύση έχει ήδη βρεθεί από άλλους· και οφείλει να διατρέχει με συστηματικό τρόπο ακόμη και τις πιο ταπεινές ανθρώπινες επινοήσεις, αν και προτιμητέες είναι εκείνες στις οποίες η τάξη εξηγείται ή υπονοείται.

11.Αν, αφού έχουμε αναγνωρίσει ενορατικά έναν αριθμό απλών αληθειών, επιθυμούμε να βγάλουμε κάποιο συμπέρασμα από αυτές, είναι χρήσιμο να τις διατρέχουμε σε μια συνεχή και αδιάλειπτη πράξη σκέψης, να αναλογιζόμαστε τις σχέσεις τους μεταξύ τους και να συλλαμβάνουμε μαζί, διακριτά, όσες περισσότερες προτάσεις είναι δυνατόν ταυτόχρονα.

12.Τέλος, οφείλουμε να χρησιμοποιούμε κάθε βοήθεια της κατανόησης, της φαντασίας, των αισθήσεων και της μνήμης, πρώτον για να έχουμε μια διακριτή ενόραση των απλών προτάσεων, και εν μέρει για να τις συγκρίνουμε.

13.Εάν κατανοούμε τέλεια ένα πρόβλημα, πρέπει να το απομονώσουμε από κάθε περιττή έννοια, να το αναγάγουμε στους απλούστερους όρους του και, μέσω μιας απαρίθμησης, να το διαιρέσουμε στα μικρότερα δυνατά μέρη.

14. Το πρόβλημα πρέπει να επαναδιατυπώνεται με όρους της πραγματικής έκτασης των σωμάτων και να απεικονίζεται στη φαντασία μας εξ ολοκλήρου μέσω γυμνών σχημάτων. Έτσι θα γίνεται αντιληπτό πολύ πιο διακριτά από τη διάνοιά μας.

15. Είναι γενικά βοηθητικό να σχεδιάζουμε αυτά τα σχήματα και να τα εκθέτουμε ενώπιον των εξωτερικών μας αισθήσεων. Με αυτόν τον τρόπο θα είναι ευκολότερο για εμάς να διατηρούμε το πνεύμα μας σε εγρήγορση.

16.Όσο για τα πράγματα που δεν απαιτούν την άμεση προσοχή του πνεύματος, όσο απαραίτητα κι αν είναι για το συμπέρασμα, είναι προτιμότερο να τα αναπαριστούμε με πολύ συνοπτικά σύμβολα παρά με πλήρη σχήματα. Έτσι θα είναι αδύνατον για τη μνήμη μας να σφάλει, και το πνεύμα μας δεν θα αποσπάται προσπαθώντας να τα συγκρατήσει ενώ είναι απασχολημένο με τη συναγωγή άλλων ζητημάτων.

Σημείωση: Ο Καρτέσιος σχεδίαζε ακόμη 15 κανόνες, αλλά δεν ολοκλήρωσε το έργο. Αυτοί οι 21 δημοσιεύθηκαν μετά θάνατον το 1701.