Το 1907 το επιστημονικό περιοδικό Nature δημοσίευσε ένα σύντομο αλλά διάσημο άρθρο του Francis Galton(*) με τον λατινικό τίτλο Vox Populi («Η φωνή του λαού»). Το περιστατικό που περιέγραφε συνέβη σε μια αγροτική πανήγυρη στο Plymouth της Αγγλίας. Εκεί είχε οργανωθεί ένα δημοφιλές διαγωνιστικό θέαμα: οι επισκέπτες μπορούσαν, πληρώνοντας έξι πένες, να γράψουν σε ένα δελτίο την εκτίμησή τους για το βάρος που θα είχε το σφάγιο ενός βοδιού — δηλαδή το βάρος του ζώου μετά τη σφαγή και τον καθαρισμό του από δέρμα και εντόσθια. Το μεγάλο έπαθλο για όποιον πλησίαζε περισσότερο την πραγματική τιμή ήταν το ίδιο το σφαγμένο ζώο, ενώ υπήρχαν και μικρότερα βραβεία.
Ο Γκάλτον κατάφερε να συγκεντρώσει τα δελτία μετά το τέλος του διαγωνισμού και να τα μελετήσει. Συνολικά υπήρχαν 787 εκτιμήσεις. Οι συμμετέχοντες είχαν δώσει απαντήσεις που κυμαίνονταν περίπου από 1.000 έως 1.500 λίβρες. Όταν ο Γκάλτον υπολόγισε τη διάμεση τιμή —την εκτίμηση που βρίσκεται ακριβώς στη μέση όλων των απαντήσεων— διαπίστωσε ότι ήταν 1.207 λίβρες.
Στη συνέχεια το ζώο ζυγίστηκε. Το πραγματικό βάρος του σφαγίου αποδείχθηκε 1.198 λίβρες. Με άλλα λόγια, η συλλογική εκτίμηση του πλήθους είχε σφάλμα μόλις 9 λιβρών, δηλαδή περίπου 0,8% του συνολικού βάρους. Όπως έγραψε ο ίδιος ο Γκάλτον, «σύμφωνα με τη δημοκρατική αρχή “μία ψήφος, μία αξία”, η μεσαία εκτίμηση εκφράζει τη φωνή του λαού· και στην περίπτωση αυτή η φωνή του λαού ήταν μόλις εννέα λίβρες υψηλότερη από την πραγματική τιμή».
Το αποτέλεσμα αυτό τον εξέπληξε εμφανώς. Ο Γκάλτον, ο οποίος δεν ήταν ιδιαίτερα γνωστός για την εμπιστοσύνη του στις κρίσεις των απλών ανθρώπων, αναγκάστηκε να παραδεχθεί ότι η συλλογική κρίση ενός μεγάλου πλήθους μπορεί να αποδειχθεί αξιοσημείωτα ακριβής. Όπως σημείωσε στο τέλος του άρθρου, το εύρημα αυτό ήταν «πιο τιμητικό για την αξιοπιστία μιας δημοκρατικής κρίσης απ’ όσο θα περίμενε κανείς». Έτσι, μέσα από ένα απλό παιχνίδι μιας αγροτικής πανήγυρης γεννήθηκε ένα από τα πιο γνωστά πρώιμα παραδείγματα αυτού που σήμερα αποκαλούμε «σοφία του πλήθους».
(*)Francis Galton (1822–1911)
Ο Φράνσις Γκάλτον (16 Φεβρουαρίου 1822 – 17 Ιανουαρίου 1911) ήταν Άγγλος πολυμαθής επιστήμονας: στατιστικολόγος, ανθρωπολόγος, γεωγράφος και ψυχολόγος, από τους πιο πρωτότυπους στοχαστές της βικτωριανής εποχής. Υπήρξε επίσης εξάδελφος του Charles Darwin και επηρεάστηκε βαθιά από τη θεωρία της εξέλιξης.
Σπούδασε ιατρική και μαθηματικά, όμως το εύρος των ενδιαφερόντων του ήταν εντυπωσιακό. Ταξίδεψε στην Αφρική ως εξερευνητής, ασχολήθηκε με τη μετεωρολογία, τη γεωγραφία, την ψυχολογία και κυρίως με τη στατιστική. Σε αυτόν οφείλονται θεμελιώδεις έννοιες όπως η παλινδρόμηση προς τον μέσο όρο και η συσχέτιση, εργαλεία που σήμερα αποτελούν βασικά θεμέλια της στατιστικής επιστήμης.
Ο Γκάλτον ενδιαφερόταν ιδιαίτερα για τη μέτρηση των ανθρώπινων χαρακτηριστικών και προσπάθησε να εφαρμόσει ποσοτικές μεθόδους στη μελέτη της ανθρώπινης νοημοσύνης και των ικανοτήτων. Στο πλαίσιο αυτών των ερευνών ίδρυσε εργαστήρια ανθρωπομετρίας και εισήγαγε τη συστηματική χρήση των δακτυλικών αποτυπωμάτων για ταυτοποίηση.
Το 1907 δημοσίευσε στο περιοδικό Nature το περίφημο άρθρο Vox Populi”, στο οποίο περιέγραψε ένα πείραμα σε αγροτική πανήγυρη όπου το πλήθος μάντεψε σχεδόν ακριβώς το βάρος ενός βοδιού. Το περιστατικό αυτό θεωρείται σήμερα ένα από τα πρώτα παραδείγματα της λεγόμενης «σοφίας του πλήθους».
Παρά την επιστημονική του ιδιοφυΐα, ο Γκάλτον είναι επίσης γνωστός για την αμφιλεγόμενη θεωρία της ευγονικής, όρο που ο ίδιος εισήγαγε και που αργότερα προκάλεσε έντονες ηθικές και επιστημονικές αντιπαραθέσεις.
Ο Φράνσις Γκάλτον πέθανε το 1911, αφήνοντας πίσω του μια πολύπλευρη και αντιφατική κληρονομιά: από τη μια πλευρά πρωτοπόρος της σύγχρονης στατιστικής και της επιστημονικής μέτρησης, και από την άλλη ένας στοχαστής που οι ιδέες του προκάλεσαν βαθιές συζητήσεις για τα όρια της επιστήμης και της κοινωνίας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου