Adolphe Quetelet και η γέννηση της Κοινωνικής Στατιστικής

        

#Σανσημερα 

Σαν σήμερα, το 1847, πέθανε ο Adolphe Quetelet 

Ο Adolphe Quetelet ( 1796 – 1874) υπήρξε μια από τις πιο καθοριστικές μορφές στη γέννηση της κοινωνικής στατιστικής — ένας άνθρωπος που τόλμησε να μετρήσει την κοινωνία με την ίδια αυστηρότητα που οι αστρονόμοι μετρούν τα άστρα.

Γεννημένος στη Γάνδη, σε μια εποχή πολιτικών αναταραχών, έδειξε από νωρίς ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά. Σπούδασε φιλοσοφία και επιστήμες, αλλά γρήγορα στράφηκε προς την αστρονομία και τα μαθηματικά, πεδία στα οποία διέπρεψε. 

Δεν άργησε να κατανοήσει ότι οι νόμοι της πιθανότητας που διέπουν τις φυσικές επιστήμες ίσως μπορούσαν να εφαρμοστούν και στην ανθρώπινη συμπεριφορά.

Το 1833, με πρωτοβουλία του και κατόπιν αιτήματος της βελγικής κυβέρνησης, ιδρύθηκε το Βασιλικό Αστεροσκοπείο στις Βρυξέλλες, του οποίου υπήρξε διευθυντής. Εκεί μελέτησε μετεωρολογικά φαινόμενα, γεωφυσικά δεδομένα και μετεωρικές βροχές, συμβάλλοντας στην οργάνωση συστηματικής συλλογής και σύγκρισης επιστημονικών δεδομένων. Όμως η μεγαλύτερη συμβολή του δεν βρισκόταν μόνο στον ουρανό, αλλά στην ίδια την ανθρώπινη κοινωνία.

Στο μνημειώδες έργο του Sur l’homme et le développement de ses facultés, essai d’une physique sociale (1835), ο Κετελέ παρουσίασε την τολμηρή του ιδέα για τον «μέσο άνθρωπο» (l’homme moyen). Υποστήριξε ότι τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά — ύψος, βάρος, ακόμα και κοινωνικές συμπεριφορές όπως η εγκληματικότητα — κατανέμονται γύρω από μια κεντρική τιμή σύμφωνα με την κανονική καμπύλη. Η κοινωνία, κατά τον Κετελέ, δεν είναι хаοτική· υπακούει σε στατιστικές κανονικότητες.

Η σκέψη του υπήρξε επαναστατική. Για πρώτη φορά η εγκληματικότητα, οι γεννήσεις, οι γάμοι και οι θάνατοι μελετήθηκαν όχι ως μεμονωμένα γεγονότα, αλλά ως φαινόμενα που παρουσιάζουν σταθερές τάσεις μέσα στον χρόνο. Με αυτόν τον τρόπο έθεσε τα θεμέλια της κοινωνιολογίας και της δημογραφίας.

Το 1832 διατύπωσε έναν μαθηματικό δείκτη που συνέδεε το βάρος με το ύψος του ανθρώπου — γνωστό τότε ως «Δείκτης Κετελέ». Το 1972 ο Ancel Keys καθιέρωσε τον όρο «Δείκτης Μάζας Σώματος» (Body Mass Index – BMI), με τον οποίο ο δείκτης αυτός χρησιμοποιείται παγκοσμίως μέχρι σήμερα.

Ο Κετελέ δεν περιορίστηκε στην ακαδημαϊκή έρευνα. Ήταν οργανωτής της πρώτης Διεθνούς Στατιστικής Συνδιάσκεψης και συνέβαλε στη δημιουργία διεθνών επιστημονικών δικτύων. Το όραμά του ήταν μια κοινωνία που κατανοεί τον εαυτό της μέσα από τη μέτρηση και την ανάλυση.

Πέθανε το 1874 στις Βρυξέλλες, αφήνοντας πίσω του μια νέα οπτική για τον άνθρωπο: όχι μόνο ως μοναδική ύπαρξη, αλλά και ως μέρος ενός ευρύτερου στατιστικού συνόλου. Αν ο Μπρούνο οραματίστηκε το άπειρο του σύμπαντος, ο Κετελέ ανέδειξε τη μαθηματική δομή της κοινωνίας — και απέδειξε ότι ακόμη και μέσα στην ανθρώπινη ποικιλομορφία κρύβεται μια βαθιά αριθμητική αρμονία.