Μετά τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Ενρίκο Φέρμι επέστρεψε στα αμφιθέατρα του Πανεπιστήμιο του Σικάγο, όπου γρήγορα κατέκτησε τον θαυμασμό και την αγάπη των φοιτητών του. Είχε έναν τρόπο σχεδόν «φωτεινό» να ξετυλίγει τα πιο σύνθετα προβλήματα, κάνοντάς τα να μοιάζουν απλά και κατανοητά.
Δεν στηριζόταν σε συγγράμματα· μπροστά του είχε μόνο τις λιτές, προσεκτικά δουλεμένες σημειώσεις του. Από αυτές αντλούσε την ουσία κάθε ζητήματος και, με ήρεμη βεβαιότητα, οδηγούσε το ακροατήριο βήμα προς βήμα μέχρι τη λύση. Δεν έχανε ποτέ την υπομονή του. Αν κάποιος φοιτητής δυσκολευόταν να παρακολουθήσει, ο Φέρμι δεν έδειχνε ίχνος ενόχλησης· αντίθετα, φαινόταν να απολαμβάνει τη διαδικασία της εκ νέου εξήγησης.
Όπως θυμόταν ο στενός του συνεργάτης Βαλεντίν Τελέγκντι, «αν ο Φέρμι έπρεπε να επαναλάβει κάτι, έμοιαζε να αντλεί διπλή χαρά». Η εκτίμηση των φοιτητών του εκδηλωνόταν συχνά με τρόπο αυθόρμητο και συγκινητικό. Ο Αμερικανός φυσικός Χάρολντ Άγκνιου αφηγείται πως, μια μέρα την άνοιξη του 1954, άκουσε έντονο θόρυβο από το Τμήμα Φυσικής και έσπευσε να δει τι συμβαίνει. Όταν άνοιξε την πόρτα, αντίκρισε περίπου εκατό φοιτητές όρθιους να χειροκροτούν και να επευφημούν τον Φέρμι, ο οποίος μόλις είχε ολοκληρώσει την τελευταία διάλεξη του εξαμήνου. Ήταν μια στιγμή ενθουσιασμού που, όπως λέγεται, δεν είχε προηγούμενο.
Στα χρόνια του στην Αμερική, ο Φέρμι δίδαξε πολλά και διαφορετικά αντικείμενα και καθοδήγησε σεμινάρια υψηλού επιπέδου για νέους ερευνητές. Ξεχωριστή θέση ανάμεσά τους κατέχει το μάθημα πυρηνικής φυσικής του 1952–1953, που γρήγορα απέκτησε σχεδόν θρυλική φήμη. Οι σημειώσεις του κυκλοφορούσαν από χέρι σε χέρι, η ζήτηση μεγάλωνε διαρκώς, και σύντομα ξεπέρασε τα όρια του ίδιου του πανεπιστημίου. Όταν πλέον δεν ήταν δυνατόν να καλυφθεί αυτή η ζήτηση, ζητήθηκε η συνδρομή του University of Chicago Press. Έτσι γεννήθηκε ένα έργο που έμελλε να αφήσει εποχή: το Nuclear Physics.
Την ίδια στιγμή, όμως, η υγεία του άρχισε να κλονίζεται. Μια διερευνητική επέμβαση έφερε τη βαριά διάγνωση του καρκίνου του στομάχου. Ο Φέρμι άντεξε μόνο λίγες εβδομάδες ακόμη. Μέχρι το τέλος παρέμεινε αφοσιωμένος στην επιστήμη που αγάπησε. Έφυγε από τη ζωή τη νύχτα της 28ης Νοεμβρίου 1954, μόλις δύο μήνες μετά τα πεντηκοστά τρίτα του γενέθλια.
Στον επικήδειο λόγο ενός φίλου και συνεργάτη του αποτυπώνεται με συγκίνηση το αποτύπωμα που άφησε:
«Θα προσπαθήσω να εκφράσω το αίσθημα όλων των μελών του Ινστιτούτου Πυρηνικών Σπουδών. Στην πραγματικότητα, αυτό ήταν το Ινστιτούτο του, καθώς αποτελούσε την κατεξοχήν πηγή πνευματικής έμπνευσης. Ήταν ο Ενρίκο που παρακολουθούσε κάθε σεμινάριο και, με εκπληκτική οξυδέρκεια, δοκίμαζε κάθε ιδέα ή νέα ανακάλυψη. Ήταν εκείνος που έφθανε πρώτος το πρωί και αποχωρούσε τελευταίος το βράδυ, γεμίζοντας κάθε ημέρα με την ενέργειά του. Όποιος γνώρισε τον καθηγητή Φέρμι αντιλαμβανόταν αμέσως ότι είχε ενώπιόν του έναν άνθρωπο προικισμένο με ένα σπάνιο σύνολο αρετών: ισορροπία, ευρηματικότητα, απλότητα και ειλικρίνεια· πόσοι μπορούν να πουν ότι συνάντησαν τόσες αρετές συγκεντρωμένες σε μία μόνο προσωπικότητα;»
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου