Ο δάσκαλος του Γκάους που ενέπνευσε τον Λομπατσέφσκι

Σαν σήμερα, το 1769  γεννήθηκε ο Γιόχαν Κρίστιαν Μάρτιν Μπάρτελς

 Ο Γιόχαν Κρίστιαν Μάρτιν Μπάρτελς (13 Αυγούστου 1769 – 7/20 Δεκεμβρίου 1836) ήταν Γερμανός μαθηματικός. Υπήρξε δάσκαλος του Καρλ Φρίντριχ Γκάους στο Μπράουνσβαϊγκ και αργότερα καθηγητής και μέντορας του Νικολάι Ιβάνοβιτς Λομπατσέφσκι στο Πανεπιστήμιο του Καζάν.

Το 1808, ο Λομπατσέφσκι είχε την τύχη να σπουδάσει κοντά στον Μπάρτελς στο Πανεπιστήμιο του Καζάν, λίγο μετά την ανάληψη της θέσης του εκεί. Ο Μπάρτελς δεν περιορίστηκε μόνο στην ακαδημαϊκή καθοδήγηση του νεαρού φοιτητή· τον φρόντιζε προσωπικά και τον υποστήριζε όταν εκείνος αντιμετώπιζε προβλήματα με τις πανεπιστημιακές αρχές — κάτι που συνέβαινε αρκετά συχνά!

Όταν πλησίασε η ώρα της αποφοίτησης του Λομπατσέφσκι, οι καθηγητές δεν ήθελαν να του απονείμουν καν πτυχίο, εξαιτίας της προβληματικής συμπεριφοράς του. Ο Μπάρτελς όμως παρενέβη αποφασιστικά: πέρασε τρεις ολόκληρες ημέρες προσπαθώντας να πείσει τους υπόλοιπους καθηγητές να του απονείμουν μεταπτυχιακό τίτλο. Τελικά κέρδισε τη μάχη και ο Λομπατσέφσκι έλαβε τον τίτλο του Master.

  Μετά την αποφοίτησή του, το 1811, ο Λομπατσέφσκι παρέμεινε στο Καζάν για να συνεχίσει τις σπουδές του υπό την καθοδήγηση του Μπάρτελς. Εκείνος τον κατεύθυνε στη μελέτη δύο θεμελιωδών έργων της μαθηματικής επιστήμης:

των «Disquisitiones Arithmeticae» του Γκάους,

 και της «Mécanique Céleste» του Λαπλάς.

Το 1814, η συμβολή του Μπάρτελς ήταν και πάλι καθοριστική: σε μεγάλο βαθμό χάρη στις προσπάθειές του, ο Λομπατσέφσκι διορίστηκε επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Καζάν.

Ιδιαίτερη σημασία είχε επίσης το μάθημα του Μπάρτελς για την Ιστορία των Μαθηματικών Ακολουθώντας σε μεγάλο βαθμό την προσέγγιση του Γάλλου ιστορικού Ζαν-Ετιέν Μοντυκλά (Jean-Étienne Montucla), το μαθημα εξέταζε λεπτομερώς τα «Στοιχεία» του Ευκλείδη και, κυρίως, τη θεωρία των παραλλήλων ευθειών.

Και εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη κληρονομιά του Μπάρτελς.

Το μάθημα αυτό φαίνεται πως έβαλε τον σπόρο που οδήγησε τον Λομπατσέφσκι να αμφισβητήσει το ευκλείδειο αξίωμα των παραλλήλων και να οδηγηθεί στην ανάπτυξη της μη ευκλείδειας γεωμετρίας.

Έτσι, ο Μπάρτελς δεν ήταν απλώς ένας καθηγητής του Λομπατσέφσκι. Υπήρξε ο άνθρωπος που τον στήριξε όταν όλοι οι άλλοι αμφέβαλλαν για εκείνον και, μέσα από τη διδασκαλία του, συνέβαλε στην πνευματική πορεία που οδήγησε σε μία από τις μεγαλύτερες επαναστάσεις στην ιστορία της γεωμετρίας.