«Ο Αρχιμήδης θα μνημονευθεί όταν ο Αισχύλος θα έχει λησμονηθεί, διότι οι γλώσσες πεθαίνουν, μα οι μαθηματικές ιδέες όχι.» G.Hardy


Δευτέρα 16 Νοεμβρίου 2026

Η εξίσωση 45ου βαθμού που οδήγησε σε μια απρόσμενη φιλία

 

  Το 1593, ένας μαθηματικός προκάλεσε τα σπουδαιότερα μαθηματικά μυαλά της Ευρώπης να λύσουν μια εξίσωση 45ου βαθμού. Η πρόκληση έφτασε τελικά μέχρι τον βασιλιά Ερρίκο Δ΄ της Γαλλίας.

Υπήρχε, όμως, και μια προσβολή.

Στον κατάλογο των διακεκριμένων μαθηματικών που είχαν προσκληθεί να λύσουν το πρόβλημα δεν περιλαμβανόταν ούτε ένας Γάλλος.

Σύμφωνα με μια ιστορική αφήγηση, ένας πρεσβευτής από τις Κάτω Χώρες παρατήρησε ότι η Γαλλία δεν διέθετε κανέναν μαθηματικό ικανό να λύσει την εξίσωση.

Ο Ερρίκος Δ΄ κάλεσε αμέσως τον Φρανσουά Βιέτ (François Viète).

Ο Βιέτ ήταν δικηγόρος και βασιλικός σύμβουλος, που αφιέρωνε μεγάλο μέρος του ελεύθερου χρόνου του στα μαθηματικά. Εξέτασε το τεράστιο πολυώνυμο. Περιείχε δυνάμεις του αγνώστου μέχρι και (x^{45}), καθώς και μια εντυπωσιακά περίπλοκη ακολουθία συντελεστών.

Ωστόσο, ο Βιέτ διέκρινε κάτι που έκανε το πρόβλημα πολύ απλούστερο. Η εξίσωση συνδεόταν με μια τριγωνομετρική ταυτότητα που αφορούσε το ημίτονο μιας γωνίας πολλαπλασιασμένης επί 45.

Αντί, λοιπόν, να επιχειρήσει να λύσει μια αυθαίρετη εξίσωση 45ου βαθμού, αξιοποίησε αυτή την κρυμμένη μαθηματική δομή.

Και πολύ γρήγορα βρήκε λύσεις!

Σύμφωνα με την παραδοσιακή αφήγηση, παρουσίασε αμέσως δύο ρίζες και, στη συνέχεια, άλλες είκοσι μία. Συνολικά, ο Βιέτ προσδιόρισε 23 θετικές πραγματικές ρίζες. Οι υπόλοιπες 22 ήταν αρνητικές και δεν τις συμπεριέλαβε.

Το 1595 δημοσίευσε την απάντησή του.

Τότε, όμως, σημειώθηκε μια απρόσμενη εξέλιξη.

Ο Βιέτ προκάλεσε με τη σειρά του τον δημιουργό του αρχικού προβλήματος, τον Άντριαν φαν Ρούμεν (Adriaan van Roomen), να λύσει το αρχαίο Πρόβλημα του Απολλωνίου: να κατασκευάσει έναν κύκλο που να εφάπτεται σε τρεις δεδομένους κύκλους.

Ο φαν Ρούμεν βρήκε μια λύση χρησιμοποιώντας υπερβολές. Αργότερα, ο Βιέτ δημοσίευσε μια κατασκευή αποκλειστικά με κανόνα και διαβήτη.

Οι δύο μαθηματικοί συναντήθηκαν τελικά από κοντά και έγιναν φίλοι.

Έτσι, μια μαθηματική πρόκληση που ξεκίνησε με μια προσβολή και έναν έντονο ανταγωνισμό κατέληξε σε μια απρόσμενη φιλία.

Πηγή: Howard W. Eves, In Mathematical Circles, «The Origin of a Friendship» («Η αρχή μιας φιλίας»). 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...