Ο αποτυχημένος διαγωνισμός του 1994 και η ιστορία πίσω από τον όρο Big Bang

              

#Σανσημερα 

Ο όρος Big Bang (*)(«Μεγάλη Έκρηξη») είναι σήμερα ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους επιστημονικούς όρους παγκοσμίως. Κι όμως, πολλοί αστρονόμοι θεωρούν εδώ και δεκαετίες ότι είναι παραπλανητικός, καθώς δεν περιγράφει με ακρίβεια τη φυσική διαδικασία που υποδηλώνει. Αυτή ακριβώς η δυσφορία οδήγησε, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, σε μια ασυνήθιστη πρωτοβουλία: έναν διεθνή διαγωνισμό για τη μετονομασία του Big Bang. Το αποτέλεσμα, ωστόσο, ήταν απογοητευτικό για τους διοργανωτές. Όπως ανακοίνωσαν το 1994: «Κανείς δεν κέρδισε».

Ο όρος Big Bang επινοήθηκε το 1949 από τον Βρετανό αστροφυσικό Fred Hoyle κατά τη διάρκεια ραδιοφωνικής εκπομπής του BBC. Ο Hoyle δεν υποστήριζε τη θεωρία της κοσμικής διαστολής από ένα θερμό και πυκνό αρχικό στάδιο· αντιθέτως, ήταν ένθερμος υπέρμαχος της θεωρίας του «Σταθερού Σύμπαντος». Η φράση Big Bang χρησιμοποιήθηκε ειρωνικά, σχεδόν χλευαστικά, για να υποβαθμίσει μια ιδέα που ο ίδιος θεωρούσε επιστημονικά προβληματική.

Παρά την ειρωνική της προέλευση — και ίσως εξαιτίας της παραστατικότητάς της — η ονομασία επικράτησε. Ωστόσο, πολλοί επιστήμονες επισήμαναν ότι δεν πρόκειται για έκρηξη σε προϋπάρχοντα χώρο, αλλά για διαστολή του ίδιου του χωροχρόνου. Έτσι, η ανάγκη για έναν πιο ακριβή όρο παρέμεινε ζωντανή.

Το 1993 το περιοδικό Sky & Telescope προκήρυξε έναν παγκόσμιο διαγωνισμό για την εύρεση νέας ονομασίας της θεωρίας. Η πρωτοβουλία κορυφώθηκε το 1994 σε συνέδριο της Αμερικανικής Αστρονομικής Εταιρείας (American Astronomical Society). Η ανταπόκριση του κοινού ήταν εντυπωσιακή: πάνω από 13.000 προτάσεις από 41 χώρες, με συμμετοχές από μαθητές νηπιαγωγείου έως κρατούμενους σε φυλακές.

Η πιο δημοφιλής πρόταση ήταν το Cosmogenesis («Κοσμογένεση»), η οποία κατατέθηκε 124 φορές. Παρά τη δημοφιλία της, δεν έπεισε την κριτική επιτροπή.

Η απόφαση: «Κανείς δεν κέρδισε»

Οι κριτές του διαγωνισμού ήταν πρόσωπα υψηλού κύρους: ο γνωστός δημοσιογράφος Hugh Downs, ο αστρονόμος και εκλαϊκευτής της επιστήμης Carl Sagan και ο συγγραφέας επιστημονικών βιβλίων Timothy Ferris. Η τελική τους απόφαση ήταν κατηγορηματική: καμία πρόταση δεν θεωρήθηκε επαρκής αντικατάσταση του όρου Big Bang.

Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά ρεπορτάζ της Washington Post, το συμπέρασμα ήταν ότι, παρά τις αδυναμίες του, ο όρος Big Bang παραμένει σύντομος, ισχυρός και επικοινωνιακά αξεπέραστος. Έτσι, ο διαγωνισμός έληξε χωρίς νικητή.

Η αποτυχία του διαγωνισμού είναι απολύτως επιβεβαιωμένο ιστορικό γεγονός και καταγράφεται σε έγκυρες πηγές, όπως:

• The Washington Post, 14 Ιανουαρίου 1994

• Sky & Telescope (1993–1994)

• Αναφορές σε επιστημονικά περιοδικά όπως το Nature

Σήμερα, περισσότερο από τριάντα χρόνια μετά, ο όρος Big Bang εξακολουθεί να χρησιμοποιείται, παρότι οι επιστήμονες είναι προσεκτικοί όταν εξηγούν τι πραγματικά σημαίνει. Το επεισόδιο του 1994 λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι στη επιστήμη οι λέξεις έχουν δύναμη, αλλά και ότι κάποιες φορές ακόμη και οι ατελείς λέξεις είναι δύσκολο να αντικατασταθούν.

Η ιστορία του αποτυχημένου διαγωνισμού μετονομασίας του Big Bang δείχνει ότι η επιστήμη δεν είναι μόνο εξισώσεις και παρατηρήσεις, αλλά και γλώσσα, πολιτισμός και επικοινωνία. Ένας όρος που γεννήθηκε ως ειρωνεία κατέληξε να γίνει σύμβολο της σύγχρονης κοσμολογίας — και, παρά τις προσπάθειες, παραμένει μέχρι σήμερα αναντικατάστατος.

(*)Το Big Bang είναι η κοσμική «αφετηρία» των πάντων. Πριν από περίπου 13,8 δισεκατομμύρια χρόνια, όλο το Σύμπαν ήταν συγκεντρωμένο σε ένα απειροελάχιστο, υπέρθερμο και υπέρπυκνο σημείο. Ξαφνικά, άρχισε να διαστέλλεται — όχι σαν μια έκρηξη μέσα στο χώρο, αλλά σαν τη γέννηση του ίδιου του χώρου και του χρόνου. Από αυτή τη διαστολή προέκυψαν τα άστρα, οι γαλαξίες, οι πλανήτες και τελικά εμείς: σκόνη άστρων σε ένα Σύμπαν που ακόμη μεγαλώνει.