Σαν σήμερα, το 1911, πέθανε ο Σερ Φράνσις Γκάλτον.
Ο Σερ Φράνσις Γκάλτον (16 Φεβρουαρίου 1822 – 17 Ιανουαρίου 1911) υπήρξε μια από τις πιο ανήσυχες, ιδιοφυείς αλλά και αντιφατικές μορφές της βικτωριανής Αγγλίας. Ξάδελφος του Κάρολου Δαρβίνου, μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον όπου η επιστήμη, η παρατήρηση και η φιλοδοξία για κατανόηση του κόσμου αποτελούσαν καθημερινότητα. Από παιδί θεωρούνταν «παιδί-θαύμα»: διάβαζε λατινικά σε ηλικία πέντε ετών και έκανε πολύπλοκους μαθηματικούς υπολογισμούς πριν καν φοιτήσει σε πανεπιστήμιο.
Παρά τις σπουδές του στην ιατρική και αργότερα στα μαθηματικά, ο Γκάλτον συχνά εγκατέλειπε τις επίσημες ακαδημαϊκές διαδρομές, προτιμώντας την προσωπική έρευνα και το πείραμα. Ένα από τα πιο ασυνήθιστα περιστατικά της νεότητάς του ήταν η αποστροφή του προς την κλασική εκπαίδευση· θεωρούσε ότι τα σχολεία καλλιεργούσαν τη μνήμη εις βάρος της δημιουργικής σκέψης, άποψη που τον οδήγησε αργότερα να προτείνει νέες μεθόδους αξιολόγησης της νοημοσύνης.
Η εξερευνητική του φύση τον οδήγησε στη νοτιοδυτική Αφρική, όπου πραγματοποίησε επικίνδυνες αποστολές χαρτογράφησης. Εκεί, συχνά βρέθηκε αντιμέτωπος με αφιλόξενα τοπία, ασθένειες και εχθρικές συνθήκες. Λέγεται πως κρατούσε σχολαστικά ημερολόγια, όχι μόνο για τη γεωγραφία, αλλά και για τις ανθρώπινες συμπεριφορές, προσπαθώντας να τις ποσοτικοποιήσει ακόμη και μέσα στην έρημο.
Ένα από τα πιο ιδιόρρυθμα ενδιαφέροντά του ήταν η μέτρηση σχεδόν των πάντων. Ο Γκάλτον κατέγραφε πόσες φορές βαριόταν μέσα στην ημέρα, πόσο γρήγορα αντιδρούσε σε ήχους, ακόμη και πόσο ελκυστικά έβρισκε ανθρώπινα πρόσωπα. Σε μια χαρακτηριστική περίπτωση, επισκέφθηκε εκθέσεις και πανηγύρια, βαθμολογώντας την ομορφιά των περαστικών, προσπαθώντας να εξαγάγει «μέσο όρο ελκυστικότητας».
Στο ίδιο πνεύμα, κατασκεύασε ένα εργαστήριο ανθρωπομετρίας, όπου οι επισκέπτες πλήρωναν μικρό αντίτιμο για να μετρηθούν: ύψος, βάρος, δύναμη λαβής, ταχύτητα αντίδρασης και οπτική οξύτητα. Οι μετρήσεις αυτές αποτέλεσαν τη βάση για τη συστηματική εφαρμογή της στατιστικής στη μελέτη του ανθρώπου και οδήγησαν σε θεμελιώδεις έννοιες όπως η συσχέτιση και η παλινδρόμηση.
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η στατιστική του έρευνα για τη δύναμη της προσευχής. Με ψυχρή επιστημονική λογική, ανέλυσε αν οι βασιλείς και οι κληρικοί —για τους οποίους προσευχόταν συστηματικά ο λαός— είχαν μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής. Το συμπέρασμά του ότι δεν υπήρχε μετρήσιμη επίδραση θεωρήθηκε από πολλούς βλάσφημο και του κόστισε έντονη κοινωνική κριτική.
Εξίσου πρωτοποριακή, αλλά λιγότερο γνωστή, ήταν η ενασχόλησή του με τα ονειρικά φαινόμενα. Κατέγραφε τα όνειρά του και προσπαθούσε να τα συσχετίσει με εξωτερικά ερεθίσματα, ενώ πειραματίστηκε ακόμη και με τη νοητική απεικόνιση, μελετώντας πόσο «ζωντανές» ήταν οι εικόνες που σχημάτιζαν οι άνθρωποι στο μυαλό τους.
Η ανακάλυψη της μοναδικότητας των δακτυλικών αποτυπωμάτων προέκυψε επίσης από την εμμονή του με την ακρίβεια. Πέρασε χρόνια συγκεντρώνοντας αποτυπώματα, απορρίπτοντας τυχαίες θεωρίες και καταλήγοντας σε ένα σύστημα ταξινόμησης (τόξα, βρόχοι, σπείρες) που άλλαξε για πάντα την εγκληματολογία.
Παρά τη φήμη του, ο Γκάλτον υπήρξε κοινωνικά αμήχανος και μάλλον μοναχικός. Δεν παντρεύτηκε ποτέ και αφιέρωσε σχεδόν όλη του τη ζωή στην έρευνα. Πίστευε ακράδαντα ότι η επιστήμη όφειλε να εφαρμόζεται ακόμη και σε ζητήματα που προκαλούσαν δυσφορία.
Οι ιδέες του για την ευγονική, αν και γεννήθηκαν από την επιθυμία του να βελτιώσει την ανθρώπινη κοινωνία, τον έφεραν αργότερα στο στόχαστρο σφοδρών κατηγοριών. Μετά τον θάνατό του, το έργο του επανεκτιμήθηκε κριτικά, καθώς οι θεωρίες του συνδέθηκαν με ρατσιστικές και απάνθρωπες πολιτικές του 20ού αιώνα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου