Μαρία Γκαετάνα Ανιέζι (ή: πώς να γίνεις μεγάλη μαθηματικός, να βαφτιστείς άθελά σου «μάγισσα» και να μη σου καεί ούτε τρίχα)

 #Σανσημερα

Σαν σήμερα, το 1799, πέθανε η Μαρία Γκαετάνα Ανιέζι.

Η Μαρία Γκαετάνα Ανιέζι γεννήθηκε στο Μιλάνο στις 16 Μαΐου 1718, σε μια εποχή που οι γυναίκες έπρεπε να ξέρουν να κεντούν, να σωπαίνουν και –στην καλύτερη περίπτωση– να παίζουν τσέμπαλο. Εκείνη όμως αποφάσισε να κάνει κάτι ριζοσπαστικό: να λύσει ολοκληρώματα.

Ο πατέρας της, Πιέτρο Ανιέζι, πλούσιος έμπορος μεταξιού και κοινωνικός παγώνι πρώτης τάξεως, απέκτησε συνολικά 21 παιδιά με τρεις συζύγους. Η Μαρία ήταν η πρωτότοκη και, όπως φαίνεται, το πείραμα πέτυχε τόσο καλά που ο πατέρας είπε:

«Φέρτε δασκάλους. Πολλούς. Και καλούς.»

Έτσι, η μικρή Μαρία έμαθε λατινικά, ελληνικά, εβραϊκά, και διάφορες άλλες γλώσσες που κάνουν τους σύγχρονους φοιτητές να ιδρώνουν. Στα 9 της χρόνια εκφώνησε –από μνήμης– λόγο στα λατινικά υπέρ της ανώτερης εκπαίδευσης των γυναικών. Άλλα παιδιά παίζουν κρυφτό· η Μαρία υπερασπίζεται τον φεμινισμό του Διαφωτισμού

Στα σαλόνια του σπιτιού τους στο Μιλάνο γίνονταν βραδιές λόγιων συζητήσεων. Φιλόσοφοι και επιστήμονες από όλη την Ευρώπη κάθονταν σε κύκλο, ενώ η νεαρή Ανιέζι απαντούσε σε ερωτήσεις για παλίρροιες, πηγές και φυσικά φαινόμενα.

Ένας επισκέπτης έγραψε ότι «μιλούσε σαν άγγελος».

Η ίδια πάντως μάλλον ένιωθε λίγο σαν εκθέμα σε μουσείο.

Το 1738 δημοσίευσε το Propositiones Philosophicae, 191 φιλοσοφικές και επιστημονικές θέσεις, τις οποίες υπερασπιζόταν δημόσια. Αγαπούσε βαθιά τη φιλοσοφία του Νεύτωνα, τη λογική, την καθαρότητα της σκέψης, την τάξη μέσα στο χάος. Με λίγα λόγια: αγαπούσε τις θετικές επιστήμες, αλλά χωρίς έπαρση – με ταπεινότητα και ακρίβεια.

Το μεγάλο της έργο ήρθε το 1748–49: Instituzioni analitiche ad uso della gioventù italiana

Ένα μνημειώδες, καθαρό, παιδαγωγικό εγχειρίδιο διαφορικού και ολοκληρωτικού λογισμού. Δεν επινόησε νέα μαθηματικά· έκανε κάτι ίσως δυσκολότερο: τα εξήγησε σωστά. Οι Γάλλοι ακαδημαϊκοί είπαν ότι ήταν το καλύτερο και πληρέστερο σύγγραμμα της εποχής.

Και εκεί, ανάμεσα σε παραγώγους και καμπύλες, συνέβη το μοιραίο. Ανάμεσα σε άλλα, η Ανιέζι διαπραγματεύτηκε στο βιβλίο της μια καμπύλη που είχαν μελετήσει νωρίτερα ο Πιέρ ντε Φερμά και ο Γκουίντο Γκράντι. Ο Γκράντι της έδωσε το λατινικό όνομα versoria, ναυτικός όρος που σημαίνει «φύλλο ιστίου», και στα ιταλικά versiera, δηλαδή κάτι σαν «αναποδογυρίστρα».

Όλα πήγαιναν μια χαρά… μέχρι που ο Άγγλος μεταφραστής Τζον Κόλσον μπέρδεψε τη λέξη versiera με τη λέξη aversiera, που σημαίνει… μάγισσα.

Και κάπως έτσι, μια κομψή μαθηματική καμπύλη κατέληξε να λέγεται στον αγγλοσαξονικό κόσμο Witch of Agnesi.

Η ίδια η Ανιέζι, βαθιά θρησκευόμενη και πρακτική γυναίκα, πιθανότατα θα σήκωσε το φρύδι και θα συνέχισε τον υπολογισμό.

Ο Πάπας Βενέδικτος ΙΔ΄ τη θαύμαζε, την τίμησε και της πρόσφερε έδρα μαθηματικών στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια. Το όνομά της έμεινε στα μητρώα για 45 χρόνια.

Η ίδια όμως δεν πήγε ποτέ. Είχε άλλα σχέδια.

Μετά τον θάνατο του πατέρα της το 1752, αφιέρωσε τη ζωή της στη φιλανθρωπία, στη φροντίδα των φτωχών, των ηλικιωμένων και των ψυχικά ασθενών. Ξόδεψε όλη της την περιουσία και πέθανε στις 9 Ιανουαρίου 1799, στο πτωχοκομείο του οποίου υπήρξε διευθύντρια.

Η Μαρία Γκαετάνα Ανιέζι δεν άφησε πίσω της πλούτη.

Άφησε όμως: ένα αριστούργημα μαθηματικής παιδαγωγικής,

μια καμπύλη με το πιο παρεξηγημένο όνομα της ιστορίας,

και το παράδειγμα μιας γυναίκας που αγάπησε τη γνώση, τη φιλοσοφία και τον άνθρωπο.

Και αν τελικά έμεινε γνωστή ως «μάγισσα»;

Τόσο το καλύτερο.

Γιατί έκανε κάτι πραγματικά μαγικό: έκανε τα μαθηματικά ανθρώπινα.