Ο Θησέας είχε ένα πλοίο. Όχι τίποτα υπερπαραγωγή — ένα κλασικό αρχαιοελληνικό σκαρί: λίγο τριζάτο, λίγο αλατισμένο, με κάτι κουπιά που έμοιαζαν να έχουν βγει από προσφορά στο “Praktiker Πειραιώς”. Κάθε φορά που χαλούσε ένα κομμάτι, το άλλαζαν.
Σάπιο κατάρτι; Νέο κατάρτι.
Τρύπια σανίδα; Άλλη σανίδα.
Χαλασμένο τιμόνι; Upgrade με “Θησέας Plus Edition”.
Μετά από χρόνια, δεν είχε μείνει ούτε ένα αυθεντικό κομμάτι.
Και τότε πετάγεται ένας φιλόσοφος και λέει:
— «Άρα… είναι ακόμα το πλοίο του Θησέα;»
Και πριν προλάβει κανείς να απαντήσει, πετάγεται δεύτερος τύπος — προφανώς από τα Εξάρχεια της αρχαιότητας — που είχε μαζέψει όλα τα παλιά κομμάτια και τα ξαναέφτιαξε.
— «Ωραία. Τότε αυτό ποιο είναι;»
Και εκεί ξεκινάει το χάος.
Οι Αθηναίοι χωρίστηκαν σε στρατόπεδα:
• Οι παραδοσιακοί:
«Το original είναι αυτό που είχε συνέχεια. Όχι το LEGO που έφτιαξες.»
• Οι τεχνικοί:
«Φίλε, αν άλλαξες τα πάντα, είναι άλλο πλοίο. Είναι σαν να αλλάξεις όλα τα μέλη του συγκροτήματος και να λες ότι είναι ακόμα οι Πυξ Λαξ.»
• Ένας τύπος στο λιμάνι:
«Εγώ λέω να κοιτάξουμε ποιο έχει λιγότερα νερά μέσα.»
• Κάποιος άλλος:
«Αν βάλουμε τα δύο πλοία να κάνουν login στο taxisnet και μπει μόνο το ένα, τότε αυτό είναι το αυθεντικό.»
Ο Θησέας meanwhile είχε κουραστεί και ρωτούσε μόνο:
— «Ρε παιδιά, μπορεί κάποιος απλώς να με πάει μέχρι τη Νάξο;»
Το πραγματικό παράδοξο τελικά δεν ήταν η ταυτότητα του πλοίου.
Ήταν ότι σε κάθε παρέα υπάρχει πάντα ένας τύπος που ακούει μια απλή ιστορία για ξύλα και λέει:
— «Ναι αλλά… τι είναι πραγματικά η έννοια του “είμαι”;»
Το παράδοξο του πλοίου του Θησέα είναι ένα από τα πιο γνωστά φιλοσοφικά παράδοξα γύρω από την έννοια της ταυτότητας.
Η βασική ιδέα είναι απλή:
Αν ένα αντικείμενο αλλάξει σιγά-σιγά όλα του τα κομμάτια, παραμένει το ίδιο αντικείμενο ή γίνεται κάτι νέο;
Και αν κάποιος πάρει τα παλιά κομμάτια και ξαναφτιάξει το αρχικό αντικείμενο, τότε ποιο από τα δύο είναι το «αληθινό»;
Το παράδοξο δεν αφορά μόνο πλοία.
Αφορά ανθρώπους, σχέσεις, πόλεις, εταιρείες, ακόμα και τον ίδιο μας τον εαυτό.
Γιατί κι εμείς αλλάζουμε συνεχώς:
• κύτταρα,
• συνήθειες,
• χαρακτήρα,
• απόψεις,
• αναμνήσεις.
Κι όμως συνεχίζουμε να λέμε:
«Εγώ είμαι.»
Ή, όπως θα έλεγε ένας σύγχρονος φιλόσοφος:
— «Αν αλλάξω κινητό, δουλειά, παρέες και φωτογραφία προφίλ… αλλά συνεχίζω να χρωστάω στην εφορία, τότε μάλλον είμαι ακόμα ο ίδιος άνθρωπος.»
Η αρχαιότερη γνωστή πηγή του παραδόξου προέρχεται από τον αρχαίο Έλληνα ιστορικό Πλούταρχος, στο έργο του «Βίοι Παράλληλοι», συγκεκριμένα στη βιογραφία του Θησέας.
Ο Πλούταρχος περιγράφει ότι οι Αθηναίοι διατηρούσαν το πλοίο του Θησέα επί αιώνες, αντικαθιστώντας σταδιακά τα φθαρμένα ξύλα με καινούρια. Αυτό οδήγησε τους φιλοσόφους να συζητούν αν παρέμενε το ίδιο πλοίο ή είχε γίνει άλλο.
Το σχετικό απόσπασμα αναφέρεται περίπου ως εξής:
«Το πλοίο με το οποίο επέστρεψε ο Θησέας… οι Αθηναίοι το διατηρούσαν μέχρι τους χρόνους του Δηήτριου του Φαληρέως, αφαιρώντας τα παλιά ξύλα και βάζοντας νέα…»
Αργότερα το παράδοξο αναπτύχθηκε περισσότερο από φιλοσόφους όπως ο Τόμας Χομπς, ο οποίος πρόσθεσε την ιδέα της ανακατασκευής του πλοίου από τα παλιά κομμάτια.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου