Σαν σήμερα, στις 13 Σεπτεμβρίου 1873, γεννήθηκε στο Βερολίνο ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή, ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες μαθηματικούς των νεότερων χρόνων.
Ο ιστορικός των μαθηματικών H. Boerner έγραψε γι’ αυτόν ότι ήταν ο σημαντικότερος Έλληνας μαθηματικός της νεότερης εποχής και ο μόνος που μπορούσε να σταθεί, χωρίς να υστερεί στη σύγκριση, δίπλα στα μεγάλα ονόματα της ελληνικής αρχαιότητας.
Και όμως, η πορεία του προς τα καθαρά μαθηματικά δεν ήταν καθόλου αυτονόητη.
Ο Καραθεοδωρή αρχικά εκπαιδεύτηκε ως μηχανικός στη Στρατιωτική Σχολή του Βελγίου. Στα τέλη της δεκαετίας του 1890 βρέθηκε στην Αίγυπτο, όπου εργάστηκε ως μηχανικός στην κατασκευή του φράγματος του Ασιούτ. Όταν οι πλημμύρες του Νείλου ανάγκαζαν τα έργα να διακόπτονται, εκείνος αξιοποιούσε τον ελεύθερο χρόνο του μελετώντας μόνος του μαθηματικά, έχοντας μαζί του, μεταξύ άλλων, το περίφημο Cours d’Analyse του Camille Jordan και ένα βιβλίο του George Salmon για την αναλυτική γεωμετρία των κωνικών τομών.
Κάπου εκεί φαίνεται ότι πήρε τη μεγάλη απόφαση.
Το 1900, σε ηλικία 26 ετών, εγκατέλειψε ουσιαστικά τη σταδιοδρομία του μηχανικού και γράφτηκε στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου για να σπουδάσει μαθηματικά. Δύο χρόνια αργότερα μετακινήθηκε στο Γκέτινγκεν, ένα από τα σημαντικότερα μαθηματικά κέντρα του κόσμου εκείνη την εποχή.
Ο ίδιος το περιέγραψε χαρακτηριστικά ως:
«την έδρα ενός διεθνούς συνεδρίου μαθηματικών που βρισκόταν μονίμως σε συνεδρίαση».
Εκεί βρέθηκε στο πνευματικό περιβάλλον του David Hilbert και του Felix Klein, οι οποίοι αναγνώρισαν πολύ νωρίς το ταλέντο του. Το 1904 ολοκλήρωσε τη διδακτορική του διατριβή στον λογισμό των μεταβολών, υπό την επίβλεψη του Hermann Minkowski.
Ακολούθησε μια εντυπωσιακή πανεπιστημιακή σταδιοδρομία. Δίδαξε, μεταξύ άλλων, στο Γκέτινγκεν, στη Βόννη, στο Ανόβερο, στο Breslau —σημερινό Βρότσλαβ— και στο Βερολίνο.
Και τότε η πορεία του πήρε μια απροσδόκητη στροφή.
Το 1919 η ελληνική κυβέρνηση, επί Ελευθερίου Βενιζέλου, του ανέθεσε να συμβάλει στον σχεδιασμό ενός δεύτερου ελληνικού πανεπιστημίου. Το 1920 ο Καραθεοδωρή διορίστηκε επίσημα οργανωτής του Ιωνικού Πανεπιστημίου της Σμύρνης και καθηγητής Μαθηματικών.
Δεν υπήρξε, όπως συχνά γράφεται, «πρύτανης» ενός ήδη λειτουργούντος πανεπιστημίου. Στην πραγματικότητα είχε αναλάβει κάτι ίσως δυσκολότερο: να δημιουργήσει σχεδόν από το μηδέν ένα σύγχρονο πανεπιστήμιο.
Ταξίδεψε σε ολόκληρη την Ευρώπη αγοράζοντας βιβλία, επιστημονικά όργανα και εργαστηριακό εξοπλισμό, ενώ παράλληλα οργάνωνε το πρόγραμμα σπουδών και τις υποδομές του νέου ιδρύματος.
Το Ιωνικό Πανεπιστήμιο επρόκειτο να αρχίσει τη λειτουργία του τον Οκτώβριο του 1922.
Δεν πρόλαβε ποτέ.
Η Μικρασιατική Καταστροφή ανέτρεψε τα πάντα.
Μέσα στο χάος της Σμύρνης, ο Καραθεοδωρή κατόρθωσε να διασώσει τη βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου και μεγάλο μέρος του επιστημονικού εξοπλισμού που είχε συγκεντρώσει με τόσο κόπο. Τα πολύτιμα αυτά τεκμήρια μεταφέρθηκαν στην Αθήνα, ενώ ο ίδιος εγκατέλειψε τη Σμύρνη με ελληνικό πολεμικό πλοίο.
Είναι ίσως μία από τις λιγότερο γνωστές αλλά πιο συγκλονιστικές σελίδες της ζωής του: ενώ γύρω του μια ολόκληρη πόλη κατέρρεε, εκείνος προσπαθούσε να σώσει ό,τι μπορούσε από ένα πανεπιστήμιο που δεν πρόλαβε ποτέ να ανοίξει τις πόρτες του.
Μετά τη Σμύρνη δίδαξε στην Αθήνα, στο Πανεπιστήμιο και στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Το 1924 επέστρεψε στη Γερμανία και ανέλαβε έδρα στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου, όπου παρέμεινε για το μεγαλύτερο μέρος της υπόλοιπης ζωής του.
Το επιστημονικό έργο του ήταν εξαιρετικά ευρύ.
Στον λογισμό των μεταβολών μελέτησε, μεταξύ άλλων, λύσεις που δεν αντιστοιχούν μόνο σε ομαλές καμπύλες αλλά και σε καμπύλες με γωνιακά σημεία.
Στη θεωρία πραγματικών συναρτήσεων και στη θεωρία μέτρου το έργο του υπήρξε θεμελιώδες. Το όνομά του βρίσκεται ακόμη και σήμερα σε βασικές έννοιες και θεωρήματα της σύγχρονης ανάλυσης, όπως η κατασκευή μέτρου κατά Carathéodory και το θεώρημα επέκτασης Carathéodory.
Σημαντικές ήταν επίσης οι συνεισφορές του στη μιγαδική ανάλυση και στις σύμμορφες απεικονίσεις, στις μερικές διαφορικές εξισώσεις, στη μηχανική και στη γεωμετρική οπτική.
Το 1909 δημοσίευσε σημαντική εργασία για τα θεμέλια της θερμοδυναμικής, προσφέροντας μια αυστηρή μαθηματική διατύπωση της θεωρίας. Η προσέγγισή του έγινε γνωστή ως η αξιωματική διατύπωση της θερμοδυναμικής κατά Carathéodory.
Ασχολήθηκε ακόμη και με τη μαθηματική διατύπωση της Ειδικής Θεωρίας της Σχετικότητας.
Εδώ, όμως, χρειάζεται μια διευκρίνιση, επειδή γύρω από τον Καραθεοδωρή έχουν δημιουργηθεί αρκετοί μύθοι: δεν υπάρχουν στοιχεία ότι «έδωσε στον Einstein τη θεωρία της σχετικότητας» ή ότι ήταν ο κρυφός δημιουργός της. Υπήρξε, όμως, πραγματική επιστημονική επαφή μεταξύ των δύο ανδρών και ο Καραθεοδωρή ασχολήθηκε σοβαρά με τα μαθηματικά προβλήματα που συνδέονταν με τη σχετικότητα.
Ο Albert Einstein ήταν ήδη ένας από τους κορυφαίους φυσικούς του κόσμου· ο Καραθεοδωρή ένας από τους μαθηματικούς στους οποίους μπορούσε να απευθυνθεί όταν ήθελε αυστηρή μαθηματική διατύπωση.
Ο Καραθεοδωρή πέθανε στο Μόναχο στις 2 Φεβρουαρίου 1950, σε ηλικία 76 ετών.
Άφησε πίσω του ένα έργο που εκτείνεται από τον λογισμό των μεταβολών και τη θεωρία μέτρου μέχρι τη θερμοδυναμική, την οπτική και τη σχετικότητα.
Και ίσως το πιο παράξενο στοιχείο της ιστορίας του είναι το σημείο απ’ όπου ξεκίνησαν όλα:
ένας νεαρός μηχανικός στην Αίγυπτο, ο οποίος, στα διαλείμματα από την κατασκευή ενός φράγματος, άνοιγε ένα βιβλίο μαθηματικής ανάλυσης.
Λίγα χρόνια αργότερα θα βρισκόταν ανάμεσα στους Hilbert, Klein και Minkowski.
Και το όνομα Καραθεοδωρή (Carathéodory) θα είχε πλέον περάσει οριστικά στη γλώσσα των μαθηματικών.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου