#ΜαθηΜαγικόΗμερολόγιο
«Μπορώ να αποδείξω τα πάντα με τη στατιστική, εκτός από την αλήθεια».
George Canning (1770–1827)
Η στατιστική και οι δημοσκοπήσεις αποτελούν πολύτιμα εργαλεία για την κατανόηση της πραγματικότητας και την εκτίμηση καταστάσεων σε ποικίλους τομείς. Όταν, όμως, οι μέθοδοι συλλογής δεδομένων είναι προβληματικές, το δείγμα δεν είναι αντιπροσωπευτικό ή τα συμπεράσματα υπερβαίνουν όσα επιτρέπουν τα στοιχεία, τα αποτελέσματα μπορεί να αποδειχθούν παραπλανητικά και, ενίοτε, εξαιρετικά παράξενα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η απίθανη δημοσκόπηση του Τζέφρυ Πάικ.
Ο Geoffrey Nathaniel Joseph Pyke (1893–1948) υπήρξε ένας εκκεντρικός Άγγλος εφευρέτης, δημοσιογράφος και εκπαιδευτικός μεταρρυθμιστής, με ιδέες που συχνά κινούνταν στα όρια της επιστημονικής φαντασίας.
Μία από τις διασημότερες ήταν η κατασκευή τεράστιων αεροπλανοφόρων από πυκρίτη (pykrete), ένα υλικό από πάγο και ίνες ξύλου, σημαντικά ανθεκτικότερο από τον συνηθισμένο πάγο. Η ιδέα έφτασε μέχρι τον Ουίνστον Τσόρτσιλ και εξετάστηκε σοβαρά από τους Συμμάχους κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στο πλαίσιο του προγράμματος Habakkuk. Τελικά, το σχέδιο εγκαταλείφθηκε.
Πριν όμως ασχοληθεί με πλοία από πάγο, ο Πάικ είχε επιχειρήσει κάτι ακόμη πιο παράδοξο: να αποτρέψει έναν παγκόσμιο πόλεμο πραγματοποιώντας μια δημοσκόπηση μέσα στη ναζιστική Γερμανία!
Το καλοκαίρι του 1939, καθώς η Ευρώπη βρισκόταν στα πρόθυρα της σύγκρουσης, ο Πάικ πίστευε ότι πολλοί Γερμανοί δεν επιθυμούσαν πόλεμο. Σκέφτηκε, λοιπόν, ότι αν μπορούσε να αποκαλύψει τις πραγματικές τους διαθέσεις, ίσως κατάφερνε να επηρεάσει τη γερμανική ηγεσία.
Υπήρχε, βέβαια, μια μικρή δυσκολία: στη Γερμανία του Χίτλερ δεν μπορούσε κανείς να κυκλοφορεί ελεύθερα ρωτώντας τους πολίτες αν συμφωνούσαν με τον Φύρερ!
Έτσι, ο Πάικ επιστράτευσε δέκα εθελοντές που γνώριζαν γερμανικά και τους έστειλε στη χώρα παριστάνοντας τους εκκεντρικούς Βρετανούς τουρίστες, αρκετοί από τους οποίους εμφανίζονταν ως λάτρεις του γκολφ.
Αποστολή τους ήταν να πιάνουν κουβέντα με απλούς πολίτες και, με τρόπο όσο το δυνατόν πιο φυσικό, να εκμαιεύουν τις απόψεις τους για τον Χίτλερ, τους Εβραίους, τις εδαφικές διεκδικήσεις και το ενδεχόμενο πολέμου.
Ο ίδιος ο Πάικ φημιζόταν για την αλλόκοτη εμφάνισή του: στο Λονδίνο μπορούσε να κυκλοφορεί φορώντας ένα πάνω μέρος πιτζάμας κάτω από το σακάκι του και ένα κορδόνι μπότας αντί για γραβάτα!
Μέσα σε δύο εβδομάδες, η ομάδα του συγκέντρωσε 232 συνεντεύξεις σε 14 γερμανικές πόλεις.
Τα αποτελέσματα, σύμφωνα με τη μεταγενέστερη καταγραφή τους, ήταν εντυπωσιακά:
- Μόλις το 16% θεωρούσε ότι η κατάκτηση νέων εδαφών δικαιολογούσε έναν πόλεμο.
- Περίπου το 60% αποδοκίμαζε τη στάση της ναζιστικής κυβέρνησης απέναντι στους Εβραίους.
- Μόνο το 19%πίστευε ότι η Γερμανία μπορούσε να νικήσει έναν συνασπισμό Βρετανίας, Γαλλίας, Πολωνίας και Σοβιετικής Ένωσης.
- Περισσότερο από το ένα τρίτο των ερωτηθέντων δήλωνε ότι, σε περίπτωση πολέμου, θα επιθυμούσε την ήττα του Χίτλερ και της Γερμανίας.
Ο Πάικ ήλπιζε ότι τα ευρήματα θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για να αποτρέψουν τη σύγκρουση.
Ωστόσο, η έρευνα διακόπηκε πριν ολοκληρωθεί, καθώς οι διεθνείς εξελίξεις του Αυγούστου ανάγκασαν τους ερευνητές να επιστρέψουν στην πατρίδα τους.
Την 1η Σεπτεμβρίου 1939, η Γερμανία εισέβαλε στην Πολωνία.
Ο πόλεμος που ο Πάικ ήθελε να αποτρέψει είχε αρχίσει.
Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό στατιστικό δίδαγμα της ιστορίας. Οι 232 συνεντεύξεις, όσο τολμηρά κι αν είχαν συγκεντρωθεί, δεν αρκούσαν για ασφαλή συμπεράσματα σχετικά με τις απόψεις ολόκληρου του γερμανικού πληθυσμού. Επιπλέον, ακόμη και μια απολύτως αξιόπιστη δημοσκόπηση δεν θα μπορούσε από μόνη της να προβλέψει ή να καθορίσει τις αποφάσεις μιας δικτατορικής ηγεσίας.
Γιατί άλλο πράγμα είναι να μετράς τι σκέφτονται οι άνθρωποι και άλλο να προβλέπεις τι θα κάνουν εκείνοι που τους κυβερνούν.
Και αυτό είναι κάτι που αξίζει να θυμόμαστε κάθε φορά που κάποιος προσπαθεί να χωρέσει μια περίπλοκη πραγματικότητα μέσα σε λίγα εντυπωσιακά ποσοστά.
- Henry Hemming, The Ingenious Mr. Pyke (2014/2015)
- George Ellison, Robert Mattes, Andrew Shepherd (2024), Polling for Peace in Pre-War Germany: Geoffrey Pyke’s Extraordinary Experiment in Covert Sentiment Analysis.
- Institute of Physics, The Icy Aircraft Carrier,
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου