Λονδίνο, Σεπτέμβριος 1933.
Ένας νεαρός Ουγγροεβραίος φυσικός, ο Λέο Σίλαρντ (Leo Szilard), περιμένει να ανάψει το πράσινο σε ένα φανάρι, κοντά στην οδό Southampton Row. Οι περαστικοί βιάζονται, τα αυτοκίνητα περνούν και κανείς δεν υποψιάζεται ότι, μέσα στα επόμενα δευτερόλεπτα, στο μυαλό αυτού του ανθρώπου θα γεννηθεί μια ιδέα που θα αλλάξει την ιστορία.
Ο Σίλαρντ προβληματίζεται από μια πρόσφατη δήλωση του μεγάλου φυσικού Έρνεστ Ράδερφορντ, ο οποίος είχε απορρίψει ως ανεδαφική την προοπτική πρακτικής αξιοποίησης της ατομικής ενέργειας.
Και ξαφνικά, καθώς το φανάρι αλλάζει, του έρχεται μια σκέψη: Τι θα συνέβαινε αν ένα νετρόνιο μπορούσε να προκαλέσει μια πυρηνική αντίδραση που θα απελευθέρωνε δύο ή περισσότερα νέα νετρόνια; Αυτά θα μπορούσαν να προκαλέσουν νέες αντιδράσεις, οι οποίες με τη σειρά τους θα προκαλούσαν άλλες, δημιουργώντας μια αυτοσυντηρούμενη αλυσιδωτή αντίδραση.
Η ιδέα είναι επαναστατική. Και τρομακτική.
Το εντυπωσιακό είναι ότι ο Σίλαρντ συνέλαβε αυτή τη δυνατότητα πέντε χρόνια πριν από την ανακάλυψη της πυρηνικής σχάσης! Το 1934 κατέθεσε στη Βρετανία αίτηση ευρεσιτεχνίας για τη νετρονιοεπαγόμενη πυρηνική αλυσιδωτή αντίδραση, η οποία εγκρίθηκε το 1936.
Όταν η επιστημονική φαντασία προλαβαίνει την επιστήμη
Η ιστορία, ωστόσο, είχε αρχίσει ακόμη νωρίτερα.
Το 1909 ο Βρετανός χημικός Φρέντερικ Σόντι (Frederick Soddy) δημοσίευσε το βιβλίο The Interpretation of Radium, στο οποίο πραγματευόταν την τεράστια ενέργεια που κρύβεται στο εσωτερικό των ατόμων.
Το έργο ενέπνευσε τον συγγραφέα επιστημονικής φαντασίας Χ. Τζ. Γουέλς (H. G. Wells) να γράψει, το 1914, το μυθιστόρημα The World Set Free («Ο κόσμος απελευθερώνεται»). Σε αυτό περιέγραφε έναν μελλοντικό κόσμο όπου η ανθρωπότητα είχε μάθει να εκμεταλλεύεται την ατομική ενέργεια, αλλά είχε δημιουργήσει και καταστροφικά όπλα, τα οποία ονόμαζε «ατομικές βόμβες».
Ο Γουέλς αφιέρωσε μάλιστα το μυθιστόρημα στο βιβλίο του Σόντι, αναγνωρίζοντας ότι είχε αντλήσει σημαντικό μέρος των επιστημονικών του ιδεών από αυτό.
Ο Σίλαρντ είχε διαβάσει το μυθιστόρημα το 1932 και είχε εντυπωσιαστεί βαθιά.
Έτσι δημιουργήθηκε μια παράξενη αλυσίδα: ένα επιστημονικό βιβλίο ενέπνευσε ένα μυθιστόρημα, το μυθιστόρημα επηρέασε έναν φυσικό και ο φυσικός συνέλαβε μια ιδέα που επρόκειτο να αλλάξει τον κόσμο.
1939: Μια επιστολή φτάνει στον Λευκό Οίκο
Τον Δεκέμβριο του 1938, οι Ότο Χαν (Otto Hahn) και Φριτς Στράσμαν (Fritz Strassmann) ανακάλυψαν πειραματικά τη διάσπαση του πυρήνα του ουρανίου. Η Λίζε Μάιτνερ (Lise Meitner) και ο Ότο Φρις (Otto Frisch) έδωσαν τη σωστή φυσική ερμηνεία του φαινομένου: επρόκειτο για πυρηνική σχάση.
Ο Σίλαρντ αντιλήφθηκε αμέσως τις τεράστιες δυνατότητες της ανακάλυψης. Αν μια αλυσιδωτή αντίδραση μπορούσε να πραγματοποιηθεί στο ουράνιο, ίσως να ήταν δυνατή και η κατασκευή μιας βόμβας πρωτοφανούς ισχύος.
Όμως υπήρχε ένα εφιαλτικό ενδεχόμενο: η ναζιστική Γερμανία διέθετε εξαιρετικούς επιστήμονες και ενδέχεται να εργαζόταν ήδη προς αυτή την κατεύθυνση.
Ο Σίλαρντ, με τη συνεργασία των φυσικών Γιουτζίν Βίγκνερ και Έντουαρντ Τέλερ, στράφηκε στον διασημότερο επιστήμονα της εποχής: τον Άλμπερτ Αϊνστάιν.
Ο Αϊνστάιν συμμετείχε στη διαμόρφωση της προειδοποίησης και υπέγραψε την περίφημη επιστολή προς τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών, Φραγκλίνο Ντελάνο Ρούσβελτ, με ημερομηνία 2 Αυγούστου 1939.
Στην επιστολή αναφερόταν, μεταξύ άλλων:
«Ορισμένες πρόσφατες εργασίες των Ε. Φέρμι και Λ. Σίλαρντ [...] με οδηγούν στην εκτίμηση ότι το στοιχείο ουράνιο ενδέχεται να μετατραπεί σε μια νέα και σημαντική πηγή ενέργειας στο άμεσο μέλλον».
Και στη συνέχεια ερχόταν η προειδοποίηση:
«Το νέο αυτό φαινόμενο θα μπορούσε επίσης να οδηγήσει στην κατασκευή βομβών. Είναι πιθανό —αν και πολύ λιγότερο βέβαιο— να κατασκευαστούν εξαιρετικά ισχυρές βόμβες ενός νέου τύπου».
Η επιστολή δεν παραδόθηκε αμέσως. Ο οικονομολόγος Αλεξάντερ Σακς (Alexander Sachs), σύμβουλος και γνωστός του Ρούσβελτ, την παρουσίασε στον πρόεδρο στις 11 Οκτωβρίου 1939, περίπου έξι εβδομάδες μετά την εισβολή της Γερμανίας στην Πολωνία.
Ο Ρούσβελτ αποφάσισε ότι η προειδοποίηση δεν μπορούσε να αγνοηθεί.
Από τα 6.000 δολάρια στο Πρόγραμμα Μανχάταν
Η πρώτη απάντηση της αμερικανικής κυβέρνησης ήταν μάλλον ταπεινή σε σύγκριση με όσα θα ακολουθούσαν.
Συστάθηκε η Συμβουλευτική Επιτροπή Ουρανίου (Advisory Committee on Uranium), η οποία συνεδρίασε για πρώτη φορά στις 21 Οκτωβρίου 1939.
Τον Φεβρουάριο του 1940 διατέθηκαν μόλις 6.000 δολάρια για την υποστήριξη πυρηνικών πειραμάτων, κυρίως για την προμήθεια ουρανίου και γραφίτη.
Ήταν ένα μικρό πρώτο βήμα.
Τα επόμενα χρόνια, όμως, η έρευνα επιταχύνθηκε. Το 1942 δημιουργήθηκε το Manhattan Engineer District, ο οργανωτικός πυρήνας του περίφημου Προγράμματος Μανχάταν.
Στις 16 Ιουλίου 1945 πραγματοποιήθηκε η πρώτη πυρηνική έκρηξη στην ιστορία, στη δοκιμή Trinity. Λίγες εβδομάδες αργότερα, οι ατομικές βόμβες που έπληξαν τη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι αποκάλυψαν στον κόσμο την τρομακτική ισχύ του νέου όπλου.
Ο ίδιος ο Αϊνστάιν δεν συμμετείχε στην κατασκευή της ατομικής βόμβας. Αργότερα εξέφρασε τη λύπη του για την επιστολή που είχε υπογράψει. Όπως εξήγησε, αν γνώριζε ότι οι Γερμανοί δεν θα κατόρθωναν να κατασκευάσουν ατομική βόμβα, δεν θα είχε ενεργήσει με τον ίδιο τρόπο.
Η ειρωνεία της Ιστορίας
Μια επιστημονική πραγματεία του 1909. Ένα μυθιστόρημα του 1914. Ένας φυσικός που περιμένει στο φανάρι το 1933. Μια επιστολή το 1939.
Και, στο τέλος αυτής της αλυσίδας, η είσοδος της ανθρωπότητας στην πυρηνική εποχή.
Ίσως το πιο συγκλονιστικό στοιχείο αυτής της ιστορίας να μην είναι ότι ένας επιστήμονας φαντάστηκε την ατομική βόμβα πριν αυτή υπάρξει, αλλά ότι ένας συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας είχε ήδη φανταστεί, δεκαετίες νωρίτερα, τον κόσμο που θα μπορούσε να τη δημιουργήσει.
Κάποτε η επιστημονική φαντασία προβλέπει το μέλλον. Και κάποτε το μέλλον αποδεικνύεται πολύ πιο τρομακτικό από τη φαντασία
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου