Ο Μήτσος είναι μαθηματικός ερευνητής σε ένα ελληνικό πανεπιστήμιο. Εδώ και είκοσι πέντε χρόνια ασχολείται με τα καθαρά μαθηματικά. Ξέρει να λύνει εξισώσεις, να αποδεικνύει θεωρήματα και, κυρίως, να περνάει τρεις ολόκληρες εβδομάδες κοιτάζοντας έναν μαυροπίνακα, μέχρι να καταλάβει γιατί μια απόδειξη που φαίνεται προφανής είναι, τελικά, λανθασμένη.
Για τον Μήτσο, τα μαθηματικά είναι τέχνη. Μια κομψή απόδειξη τον συγκινεί περισσότερο από ένα ηλιοβασίλεμα στη Σαντορίνη. Ένα καλοδιατυπωμένο θεώρημα του προκαλεί ρίγη συγκίνησης. Και όταν βρίσκει λάθος σε επιστημονική δημοσίευση, χαμογελάει όπως χαμογελάει ένα παιδί όταν βρίσκει εικοσάευρο στο πεζοδρόμιο.
Όλα κυλούν ήρεμα, μέχρι που στο τμήμα διορίζεται νέος πρόεδρος: ο Γιώργος.
Ο Γιώργος έχει σπουδάσει διοίκηση επιχειρήσεων, έχει παρακολουθήσει δεκαεπτά σεμινάρια καινοτομίας και χρησιμοποιεί τη λέξη «παραγωγικότητα» περισσότερες φορές απ' όσες ο Μήτσος χρησιμοποιεί το γράμμα x.
Στην πρώτη του ομιλία ανακοινώνει:
«Στόχος μας είναι η εφαρμογή καινοτόμων τεχνολογικών λύσεων, με σκοπό τη βελτιστοποίηση της ερευνητικής παραγωγικότητας και τη δημιουργία ενός δυναμικού οικοσυστήματος ακαδημαϊκής αριστείας».
Ο Μήτσος δεν κατάλαβε λέξη.
Πηγαίνει, λοιπόν, στον κυρ Στέλιο, τον παλιότερο καθηγητή του τμήματος, που έχει δει περισσότερες εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις απ' όσες κυβερνήσεις έχει δει η Ελλάδα.
«Κύριε Στέλιο, τι θέλει να πει ο ποιητής;»
«Με απλά λόγια, Μήτσο, θέλει να βάλεις την Τεχνητή Νοημοσύνη να κάνει την έρευνα αντί για σένα».
Ο Μήτσος παγώνει.
«Μα εγώ κάνω έρευνα τριάντα χρόνια! Έχω δημοσιεύσεις, αναφορές, αποδείξεις! Έχω περάσει έξι μήνες προσπαθώντας να αποδείξω ένα λήμμα που τελικά ήταν λάθος!»
«Ε, αυτό ακριβώς θέλει να γλιτώσει», απαντά ο κυρ Στέλιος.
Ο Μήτσος βυθίζεται σε υπαρξιακή κρίση.
Δηλαδή τώρα δεν είναι αρκετός; Τόσα χρόνια θεωρία αριθμών, τοπολογία, άλγεβρα, διαφορικές εξισώσεις, και θα τον αντικαταστήσει ένα μηχάνημα που δεν ξέρει ούτε πόσο κάνει ένας ελληνικός καφές στο κυλικείο;
Αποφασίζει να ζητήσει συμβουλή από τον συνάδελφό του, τον Μιχάλη τον «Αναλλοίωτο».
«Μην ανησυχείς, Μήτσο», του λέει εκείνος. «Η εμπειρία σου είναι ανεκτίμητη. Εσύ μπορείς να διακρίνεις μια πραγματικά πρωτότυπη μαθηματική ιδέα από μια σαχλαμάρα γραμμένη με ωραία σύμβολα».
«Λες;»
«Φυσικά! Θυμήσου εκείνη την απόδειξη στη θεωρία αριθμών. Ή εκείνο το πρόβλημα τοπολογίας που έλυσες ύστερα από δύο χρόνια!»
Ο Μήτσος χαμογελάει.
Και μόνο που ακούει τη λέξη «τοπολογία», του ανοίγει η όρεξη. Όχι για φαγητό. Για αφηρημένη άλγεβρα!
Την επόμενη μέρα παρουσιάζει μια νέα μαθηματική απόδειξη σε πανεπιστημιακό σεμινάριο, μαζί με τον συνερευνητή Γρηγόρη.
Γεμίζει τρεις μαυροπίνακες με εξισώσεις, γράφει έναν τύπο τόσο μεγάλο που αναγκάζεται να συνεχίσει πάνω στην πόρτα και τελικά αναφωνεί:
«Κυρίες και κύριοι, αποδείχθηκε!»
Η αίθουσα ξεσπά σε χειροκροτήματα.
Ο Μήτσος λάμπει από ευτυχία. Επιτέλους, μια καλή μέρα!
Μόνο που, στο τέλος του σεμιναρίου, εμφανίζεται ο Γιώργος.
«Εξαιρετικά, Μήτσο. Αλλά γιατί δεν χρησιμοποίησες Τεχνητή Νοημοσύνη;»
«Γιατί την απόδειξη την έκανα εγώ».
«Αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα! Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι γρηγορότερη, αποτελεσματικότερη και περισσότερο scalable».
«Τι είναι πάλι το σκέιλαμπλ; Κάποιος καινούργιος μετασχηματισμός;»
«Μήτσο, πρέπει να εκσυγχρονιστείς. Αν δεν ενσωματώσεις την A.I. στην έρευνά σου, θα επανεξετάσουμε τη χρηματοδότηση και τη θέση σου».
Ο Μήτσος χάνει τη γη κάτω από τα πόδια του.
Τι να κάνει; Ανοίγει τον υπολογιστή και αποφασίζει να δοκιμάσει.
Γράφει:
«Γράψε μου μια ενδιαφέρουσα μαθηματική απόδειξη».
Η απάντηση εμφανίζεται αμέσως:
*«Η μαθηματική απόδειξη αποτελεί ένα δυναμικό εργαλείο ολιστικής προσέγγισης, το οποίο ενισχύει τη συνέργεια μεταξύ λογικής σκέψης και αλγοριθμικής καινοτομίας».
Ο Μήτσος κοιτάζει την οθόνη αποσβολωμένος.
«Τι λες, ρε μεγάλε; Απόδειξη ζήτησα, όχι εισήγηση σε συνέδριο διοίκησης επιχειρήσεων!»
Προσπαθεί ξανά.
«Γράψε μια μαθηματική απόδειξη με ΠΑΘΟΣ!»
Η μηχανή απαντά:
«Στον σύγχρονο κόσμο, τα μαθηματικά αποτελούν έναν συναρπαστικό πυλώνα καινοτομίας που εμπνέει τους ερευνητές να ξεπεράσουν τα όρια της δημιουργικότητάς τους...»
Ο Μήτσος πιάνει το κεφάλι του.
«Αμάν! Εγώ θέλω να αποδείξω ένα θεώρημα και αυτό θέλει να μου πουλήσει ασφαλιστικό πρόγραμμα!»
Το χειρότερο, όμως, είναι άλλο.
Ο Μήτσος είχε πάντα τη δική του επιστημονική φωνή. Έγραφε με ακρίβεια, σαφήνεια και οικονομία. Κάθε λέξη είχε λόγο ύπαρξης.
Τώρα τα κείμενά του μοιάζουν σαν να τα έχει γράψει ο Γιώργος στο LinkedIn, ύστερα από τρεις καφέδες και ένα σεμινάριο προσωπικής ανάπτυξης.
Απογοητευμένος, επιστρέφει σπίτι. Ξαπλώνει στον καναπέ με ένα σάντουιτς και ανοίγει ένα παλιό σύγγραμμα των Μπουρμπακί.
«Αχ, ωραίες εποχές», μονολογεί. «Τότε τουλάχιστον, όταν δεν καταλάβαινες κάτι, ήξερες ότι έφταιγες εσύ».
Το επόμενο πρωί επισκέπτεται τον Γιώργο.
«Κύριε πρόεδρε, αυτή η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι και τόσο καλή στα ανώτερα μαθηματικά».
Ο Γιώργος χαμογελάει συγκαταβατικά.
«Δεν φταίει η Τεχνητή Νοημοσύνη, Μήτσο. Εσύ δεν έχεις αναπτύξει τις κατάλληλες δεξιότητες prompting».
«Τι είναι το prompting; Καινούργια μέθοδος απόδειξης;»
«Είναι η τέχνη να δίνεις σωστές εντολές στην A.I.»
«Δηλαδή, για να κάνει σωστά τη δουλειά μου το μηχάνημα, πρέπει πρώτα να μάθω εγώ πώς να του εξηγώ τη δουλειά μου;»
«Ακριβώς!»
«Και πού είναι η οικονομία χρόνου;»
«Δεν έχεις καταλάβει τη φιλοσοφία του ψηφιακού μετασχηματισμού».
Ο Μήτσος αρχίζει να υποψιάζεται ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός είναι κάτι σαν το θεώρημα του Φερμά: όλοι μιλούν γι' αυτό, αλλά ελάχιστοι καταλαβαίνουν τι ακριβώς συμβαίνει.
Παρ' όλα αυτά, χρειάζεται τη δουλειά του. Το νοίκι τρέχει, οι λογαριασμοί έρχονται και η ΔΕΗ δεν δέχεται πληρωμή σε θεωρήματα.
Έτσι, γράφεται σε ένα διαδικτυακό σεμινάριο με τίτλο:
«Γίνε κορυφαίος A.I. Research Expert σε 48 ώρες!»
Το σεμινάριο κοστίζει μόλις 19,99 ευρώ και συνοδεύεται από ένα δωρεάν ηλεκτρονικό βιβλίο:
«50 μαγικά prompts για να δημοσιεύεις επιστημονικές εργασίες ενώ κοιμάσαι».
Ο Μήτσος ενθουσιάζεται.
«Επιτέλους! Τόσα χρόνια ξενυχτούσα άδικα!»
Μετά από τέσσερις ώρες μαθημάτων, έχει μάθει ότι πρέπει να αρχίζει κάθε εντολή με τη φράση:
«Είσαι ένας παγκοσμίου φήμης μαθηματικός με σαράντα χρόνια εμπειρίας».
Ο Μήτσος αναρωτιέται γιατί χρειάζεται να το λέει σε ένα μηχάνημα, ενώ ο ίδιος έχει σχεδόν σαράντα χρόνια εμπειρίας και κανείς δεν του δίνει σημασία.
Αποφασίζει να κάνει ένα πραγματικό τεστ.
Γράφει:
«Είσαι ένας κορυφαίος μαθηματικός. Απόδειξέ μου ότι 1 = 2».
Η Τεχνητή Νοημοσύνη αρχίζει να παράγει μια εντυπωσιακή ακολουθία εξισώσεων. Κάπου στη μέση διαιρεί και τα δύο μέλη με μια ποσότητα που ισούται με μηδέν και, θριαμβευτικά, καταλήγει:
«Επομένως, 1 = 2. Ολοκληρώθηκε η απόδειξη».
Ο Μήτσος πετάγεται όρθιος.
«Ρε αθεόφοβε! ΔΙΑΙΡΕΣΕΣ ΜΕ ΤΟ ΜΗΔΕΝ!»
Η μηχανή απαντά αμέσως:
«Έχετε απόλυτο δίκιο. Η διαίρεση με το μηδέν δεν επιτρέπεται. Ζητώ συγγνώμη για το σφάλμα και σας ευχαριστώ που το επισημάνατε».
Ο Μήτσος μένει άφωνος.
«Ε, αφού το ξέρεις, γιατί το έκανες;»
«Η παρατήρησή σας είναι εξαιρετικά εύστοχη και αναδεικνύει τη σημασία της μαθηματικής αυστηρότητας».
«Αχ, ρε άτιμο! Και με γλείφεις κι από πάνω!»
Η κατάσταση έχει ξεφύγει.
Ο Μήτσος, αντί να ασχολείται με την έρευνα, περνάει πλέον τη μισή του μέρα ελέγχοντας τις απαντήσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης. Την άλλη μισή προσπαθεί να της εξηγήσει γιατί οι απαντήσεις της είναι λάθος.
Και στο τέλος εκείνη τον ευχαριστεί για τη συνεργασία.
«Δηλαδή εγώ κάνω όλη τη δουλειά, αυτό κάνει τα λάθη και στο βιογραφικό θα γράφουμε ότι αυξήθηκε η παραγωγικότητα;»
Το ίδιο απόγευμα, ο Γιώργος καλεί όλο το προσωπικό σε έκτακτη συγκέντρωση.
Θέμα:
«Η επανάσταση της Τεχνητής Νοημοσύνης και το μέλλον της μαθηματικής αριστείας».
Ο Γιώργος ανεβαίνει στο βήμα και αρχίζει:
«Πρέπει να σκεφτούμε έξω από το κουτί. Να επαναπροσδιορίσουμε το ερευνητικό μας αποτύπωμα. Να δημιουργήσουμε συνέργειες. Να μεγιστοποιήσουμε την προστιθέμενη αξία της γνώσης».
Ο Μήτσος σκύβει στον Μιχάλη.
«Αυτός ξέρει τι λέει;»
«Δεν νομίζω».
«Εσύ καταλαβαίνεις τίποτα;»
«Όχι».
«Ωραία. Φοβήθηκα μήπως έπαθα Αλτσχάιμερ».
Και τότε συμβαίνει το απίστευτο.
Σηκώνεται ο Λάκης ο «Εργατικός».
Ο Λάκης είναι ο πιο τεμπέλης ερευνητής του τμήματος. Σε δεκαπέντε χρόνια έχει δημοσιεύσει δύο εργασίες, εκ των οποίων η μία ήταν η διπλωματική του. Στο γραφείο του βρίσκεται μονίμως ένα σκονισμένο χαρτάκι που γράφει «Επιστρέφω σε πέντε λεπτά». Κανείς δεν θυμάται πότε το κόλλησε.
Ο Λάκης παίρνει τον λόγο:
«Κύριε πρόεδρε, επιτρέψτε μου να σας πω ότι δεν είστε απλώς ένας ακαδημαϊκός ηγέτης. Είστε ένας ΟΡΑΜΑΤΙΣΤΗΣ! Ένας άνθρωπος που οδηγεί το πανεπιστήμιό μας στο μέλλον!»
Ο Μήτσος παραλίγο να πέσει από την καρέκλα.
«Ρε Μιχάλη, αυτός δεν έλεγε προχθές ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι μια ανοησία;»
«Ναι».
«Και τώρα;»
«Τώρα ανακάλυψε ότι μπορεί να του εξασφαλίσει προαγωγή».
Ο Γιώργος συγκινείται.
«Χρειαζόμαστε περισσότερους ανθρώπους σαν τον Λάκη! Ανθρώπους ανοιχτούς στην αλλαγή!»
Ο Μήτσος σκέφτεται ότι, αν η κολακεία ήταν μαθηματικός κλάδος, ο Λάκης θα είχε λύσει ήδη την Υπόθεση Ρίμαν.
Μετά τη συγκέντρωση, επιστρέφει στο γραφείο του.
Ανοίγει τον υπολογιστή.
«Δεν έχετε δικαίωμα πρόσβασης».
Ξαναδοκιμάζει.
Τίποτα.
Πηγαίνει στη γραμματεία.
«Μήπως έχει χαλάσει το σύστημα;»
Η γραμματέας τον κοιτάζει αμήχανα.
«Κύριε Μήτσο, λυπάμαι... Καταργήθηκε η θέση σας. Όπως και οι θέσεις των περισσότερων παλιών ερευνητών».
«Μα γιατί;»
«Αναδιάρθρωση προσωπικού λόγω ψηφιακού μετασχηματισμού».
Ο Μήτσος μένει ακίνητος.
Τριάντα χρόνια έρευνας, διδασκαλίας, δημοσιεύσεων, ατελείωτων ωρών μπροστά στον μαυροπίνακα.
Όλα τελείωσαν με ένα κλικ.
Μόνο που δεν απολύθηκαν όλοι.
Ο Λάκης πήρε προαγωγή.
Ανέλαβε τη νεοσύστατη θέση του:
«Αντιπροέδρου Στρατηγικής Ενσωμάτωσης Τεχνητής Νοημοσύνης και Ακαδημαϊκής Ευδαιμονίας».
Μισθός αυξημένος. Γραφείο μεγαλύτερο. Καινούργια δερμάτινη πολυθρόνα.
Ο Μήτσος ανοίγει το LinkedIn.
Ο Λάκης έχει ήδη αλλάξει το επαγγελματικό του προφίλ:
«Senior A.I. Prompt Engineer | Innovation Leader | Academic Visionary | Passionate About the Future».
Έχει ανεβάσει μάλιστα και μια φωτογραφία με τον Γιώργο, συνοδευόμενη από τη λεζάντα:
«Περήφανος που συμμετέχω σε αυτή τη συναρπαστική διαδρομή μετασχηματισμού της γνώσης!»
Ο Μήτσος νιώθει το τελευταίο του γεύμα να ανεβαίνει επικίνδυνα προς τον οισοφάγο.
Κλείνει το κινητό.
Βγαίνει από το πανεπιστήμιο και κάθεται σε ένα παγκάκι.
Για πρώτη φορά στη ζωή του αναρωτιέται μήπως έκανε λάθος επιλογή.
Μήπως έπρεπε, αντί να σπουδάσει μαθηματικά, να είχε σπουδάσει διοίκηση επιχειρήσεων ή έστω να άνοιγε ένα σουβλατζίδικο;
Μήπως έπρεπε να είχε μάθει να μιλάει για «στόχους», «δείκτες απόδοσης» και «στρατηγικές συνέργειες», αντί να αποδεικνύει θεωρήματα;
Ίσως τότε να είχε ακόμη δουλειά.
Ίσως να καθόταν τώρα σε μια αναπαυτική πολυθρόνα, να έβγαζε λόγους για το μέλλον της ανθρωπότητας και να τον χειροκροτούσε ο Λάκης.
Αλλά αμέσως μετά το ξανασκέφτεται.
Γιατί, αν είχε γίνει σαν τον Γιώργο, θα έπρεπε να απολύσει τον Μιχάλη, τον Γρηγόρη, τον κυρ Στέλιο και όλους τους ανθρώπους με τους οποίους είχε μοιραστεί μια ολόκληρη ζωή.
Θα έπρεπε να αντιμετωπίζει τους συναδέλφους του σαν κελιά ενός υπολογιστικού φύλλου, ένα excelaki εξουσίας.
Θα έπρεπε να πιστεύει ότι η αξία ενός ανθρώπου μετριέται αποκλειστικά από το πόσες εργασίες παράγει τον μήνα και πόσα χρήματα εξοικονομεί στο πανεπιστήμιο.
Και ο Μήτσος δεν μπορεί να το κάνει αυτό.
Γιατί, πάνω απ' όλα, είναι μαθηματικός.
Ξέρει ότι υπάρχουν πράγματα που αποδεικνύονται και πράγματα που δεν χρειάζονται απόδειξη.
Ξέρει ότι η γνώση απαιτεί αμφιβολία, ότι η σκέψη χρειάζεται χρόνο και ότι η αλήθεια δεν αποφασίζεται με ψηφοφορία σε διοικητικό συμβούλιο.
Και, κυρίως, ξέρει κάτι που ο Γιώργος δεν έμαθε ποτέ στα σεμινάρια μάνατζμεντ:
Η ανθρώπινη αξία δεν είναι μεταβλητή που μπορείς να μηδενίσεις για να βγει ο προϋπολογισμός.
Ο Μήτσος σηκώνεται από το παγκάκι.
Ρίχνει μια τελευταία ματιά στο πανεπιστήμιο.
Και χαμογελάει πικρά.
«Τουλάχιστον», μονολογεί, «στα μαθηματικά, όταν αποδεικνύεις κάτι, πρέπει να είναι αληθινό. Στη διοίκηση, απ' ό,τι φαίνεται, αρκεί να το παρουσιάσεις σε PowerPoint».
Κάνει να φύγει, αλλά σταματάει ξαφνικά.
Βγάζει ένα μικρό σημειωματάριο από την τσέπη του και γράφει:
Θεώρημα: Σε ένα πανεπιστήμιο όπου η παραγωγικότητα μετριέται με κολακείες, ο πιο άχρηστος μπορεί να γίνει ο πιο απαραίτητος.
Απόδειξη:
Βλέπε Λάκη.
Όπερ έδει δείξαι.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου