Η πρώτη κριτική για το βιβλίο Flatland («Επιπεδοχώρα») του Έντουιν Άμποτ Άμποτ (E. A. Abbott) δημοσιεύτηκε στις 5 Νοεμβρίου 1884. Δεν εντοπίζεται στο διαδυκτυο. Τρεις ημέρες αργότερα, στις 8 Νοεμβρίου 1884, δημοσιεύτηκε η ακόλουθη στο περιοδικό The Academy.
The Academy, 8 Νοεμβρίου 1884, σελ. 302.
«Η Επιπεδοχώρα είναι ένας κόσμος που κατοικείται από όντα των οποίων η αντίληψη του χώρου περιορίζεται σε δύο διαστάσεις. Στο βιβλίο αυτό, ένας κάτοικος αυτής της παράξενης χώρας αναλαμβάνει να περιγράψει τις ιδιαιτερότητές της σε εμάς, τους κατοίκους της “Χωροχώρας” (Spaceland), του τρισδιάστατου κόσμου.
Φαίνεται ότι οι άνδρες της Επιπεδοχώρας είναι επίπεδα γεωμετρικά σχήματα με ευθύγραμμες πλευρές, τα οποία διαφέρουν ως προς τη μορφή τους ανάλογα με τη θέση τους στην κοινωνική ιεραρχία ή, πράγμα που στην Επιπεδοχώρα σημαίνει το ίδιο, ανάλογα με τον βαθμό της πνευματικής τους ανάπτυξης.
Η κατώτερη κοινωνική τάξη αποτελείται από ισοσκελή τρίγωνα, ενώ η ανώτερη, δηλαδή το ιερατείο, από πολύγωνα με τόσο μεγάλο αριθμό πλευρών, ώστε να θεωρούνται κύκλοι.
Οι γυναίκες της Επιπεδοχώρας, καθώς θεωρούνται αξιοθρήνητα κατώτερες από πνευματική άποψη, δεν είναι καν γεωμετρικά σχήματα με την ίδια έννοια, αλλά απλώς ευθύγραμμα τμήματα.
Φυσικά, οι κάτοικοι ενός δισδιάστατου χώρου δεν μπορούν να βλέπουν ο ένας τον άλλον ως γεωμετρικά σχήματα, παρά μόνο ως ευθύγραμμα τμήματα. Για να μάθει ο αναγνώστης με ποιους τρόπους καταφέρνουν να συμπεραίνουν το πραγματικό σχήμα των άλλων, καθώς και για να γνωρίσει τα ήθη και τους θεσμούς της Επιπεδοχώρας, θα πρέπει να ανατρέξει στο ίδιο το βιβλίο.
Ο αφηγητής της ιστορίας είναι, τόσο ως προς την κοινωνική του θέση όσο και ως προς το γεωμετρικό του σχήμα, ένα “Τετράγωνο”. Έχει έναν εγγονό, ένα έξυπνο Εξάγωνο, που κάποια μέρα τον αιφνιδιάζει διατυπώνοντας την ιδέα ότι ο χώρος μπορεί να διαθέτει και τρίτη διάσταση και ότι ενδέχεται να υπάρχουν όντα ικανά να βλέπουν το εσωτερικό ενός κλειστού γεωμετρικού σχήματος.
Το Τετράγωνο απορρίπτει αγανακτισμένο αυτή την ιδέα ως παράλογη. Ωστόσο, αργότερα βιώνει μια σχεδόν θαυματουργή εμπειρία, η οποία το φέρνει σε επαφή με τον τρισδιάστατο χώρο, που μέχρι τότε αδυνατούσε ακόμη και να φανταστεί.
Με οδηγό την αναλογία της δικής του εμπειρίας, το Τετράγωνο τολμά να προτείνει στους κατοίκους της Χωροχώρας ότι ίσως υπάρχει πραγματικά και μια τέταρτη διάσταση, παρόλο που γι' αυτούς είναι εξίσου αδιανόητη όσο ήταν κάποτε η τρίτη διάσταση για το ίδιο.
Το Τετράγωνο έχει παραλείψει να μας εξηγήσει με ποιον τρόπο κατάφερε να γίνει κατανοητό από τους ανθρώπους του τρισδιάστατου κόσμου, ενώ θα μπορούσε κανείς εύκολα να εντοπίσει και μερικά ακόμη αδύνατα σημεία στην αφήγησή του.
Παρ' όλα αυτά, η κεντρική ιδέα αναπτύσσεται με εξαιρετική ευφυΐα, εμπλουτίζεται με πολλές εύστοχες σατιρικές πινελιές και το βιβλίο είναι πολύ πιο διασκεδαστικό απ' όσο ενδεχομένως αφήνει να εννοηθεί η παρούσα περιγραφή του.»
=====================================
Τι παρατηρουμε; Ήδη από το 1884, ο κριτικός αναγνώριζε ότι η Επιπεδοχώρα δεν ήταν απλώς μια ευφυής γεωμετρική φαντασία. Ήταν ταυτόχρονα μια σάτιρα της κοινωνικής ιεραρχίας, των προκαταλήψεων και της ανθρώπινης αδυναμίας να αποδεχτεί οτιδήποτε βρίσκεται πέρα από τα όρια της εμπειρίας του.
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι ότι ο Άμποτ χρησιμοποιεί έναν δισδιάστατο κόσμο για να μας οδηγήσει σε ένα βαθύτερο ερώτημα: Αν ένα δισδιάστατο ον αδυνατεί να φανταστεί την τρίτη διάσταση, πόσο βέβαιοι μπορούμε να είμαστε εμείς ότι ο κόσμος περιορίζεται στις τρεις διαστάσεις που αντιλαμβανόμαστε;
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου