Ο Αλεξάντερ Κρεγκ Άιτκεν (Alexander Craig Aitken, 1895–1967) υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους μαθηματικούς της Νέας Ζηλανδίας. Σκωτσέζικης καταγωγής, γεννήθηκε την 1η Απριλίου 1895 στο Ντανίντιν και πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της επιστημονικής του σταδιοδρομίας στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου. Διακρίθηκε για τις συνεισφορές του στη Στατιστική, την Αριθμητική Ανάλυση και την Άλγεβρα, αλλά έγινε θρυλικός και για ένα σπάνιο φυσικό χάρισμα: την εκπληκτική μνήμη του και την ικανότητά του να εκτελεί εξαιρετικά περίπλοκους υπολογισμούς αποκλειστικά με το μυαλό του.
Οι σπουδές του διακόπηκαν από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν κατατάχθηκε στον στρατό της Νέας Ζηλανδίας και πολέμησε στην Καλλίπολη και στη Γαλλία. Τραυματίστηκε στη Μάχη του Σομ και επέστρεψε στην πατρίδα του το 1917. Οι εμπειρίες του από τα χαρακώματα τον σημάδεψαν βαθιά, καθώς η ασυνήθιστα ισχυρή μνήμη του διατηρούσε ζωντανές ακόμη και τις πιο οδυνηρές εικόνες του πολέμου. Χρόνια αργότερα, κατέγραψε αυτές τις αναμνήσεις στο συγκλονιστικό αυτοβιογραφικό βιβλίο Gallipoli to the Somme (1963).
Ένα περιστατικό από τη στρατιωτική του θητεία φανερώνει πόσο ασυνήθιστη ήταν η μνήμη του. Όταν χάθηκε ένα σημαντικό στρατιωτικό μητρώο, ο Άιτκεν κατάφερε να ανακαλέσει από μνήμης τα ονόματα, τους αριθμούς μητρώου και στοιχεία των συγγενών 56 ανδρών της διμοιρίας του.
Μετά τον πόλεμο ολοκλήρωσε τις σπουδές του στη Νέα Ζηλανδία και το 1923 συνέχισε τη μεταπτυχιακή του εκπαίδευση στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, όπου αργότερα έγινε καθηγητής Μαθηματικών. Το επιστημονικό του έργο περιλάμβανε σημαντικές μεθόδους αριθμητικής παρεμβολής, μεταξύ των οποίων εκείνη που φέρει το όνομά του, καθώς και εργασίες στη θεωρία των πινάκων. Το 1935 εισήγαγε τη μέθοδο των γενικευμένων ελαχίστων τετραγώνων, συμβάλλοντας καθοριστικά στην εξέλιξη της γραμμικής παλινδρόμησης. Σε συνεργασία με τον Χάρολντ Σίλβερστοουν συνέβαλε επίσης στη θεμελίωση ενός κατώτερου ορίου για τη διασπορά στατιστικών εκτιμητών, που συνδέεται με το γνωστό σήμερα φράγμα Cramér–Rao. Η επιστημονική του αναγνώριση επισφραγίστηκε με την εκλογή του ως προέδρου της Μαθηματικής Εταιρείας του Εδιμβούργου το 1931 και το 1951.
Ωστόσο, οι υπολογιστικές του ικανότητες ήταν εκείνες που προκαλούσαν τον μεγαλύτερο θαυμασμό στους συγχρόνους του. Μπορούσε να πολλαπλασιάζει πολυψήφιους αριθμούς, να υπολογίζει ρίζες και να πραγματοποιεί πολύπλοκες διαιρέσεις νοερά, με ταχύτητα που συχνά συναγωνιζόταν τις μηχανικές αριθμομηχανές της εποχής. Είχε μάλιστα απομνημονεύσει 1.000 δεκαδικά ψηφία του αριθμού π, ενώ η μνήμη του εκτεινόταν πολύ πέρα από τα Μαθηματικά: γνώριζε από μνήμης την Αινειάδα του Βιργιλίου και τον Απολεσθέντα Παράδεισο (Paradise Lost) του Τζον Μίλτον.
Μια χαρακτηριστική ιστορία, που αναφέρεται στο βιβλίο Eurekas and Euphorias του Walter Gratzer, αποκαλύπτει το μέγεθος της υπολογιστικής του ευχέρειας.
Κάποτε, κάποιος του ζήτησε να υπολογίσει νοερά το πηλίκο 4 /47.
Ο Άιτκεν έμεινε σιωπηλός για μόλις τέσσερα δευτερόλεπτα και στη συνέχεια άρχισε να απαγγέλλει τα δεκαδικά ψηφία του αποτελέσματος, με ρυθμό περίπου ένα ψηφίο το δευτερόλεπτο. Αφού ανέφερε τα πρώτα 26 ψηφία, σταμάτησε για να συζητήσει λίγο το πρόβλημα και ύστερα συνέχισε μέχρι το τέλος της επαναλαμβανόμενης δεκαδικής περιόδου.
Τότε πρόσθεσε με αξιοθαύμαστη φυσικότητα:
«...και μετά αρχίζει πάλι από το 085. Επομένως, αν είναι σαράντα έξι ψηφία, έχω δίκιο!»
Και πράγματι, το κλάσμα 4/47 έχει περιοδική δεκαδική ανάπτυξη με περίοδο ακριβώς 46 ψηφίων!
Πώς όμως λειτουργούσε ένα τέτοιο μυαλό; Το 1954, ο ίδιος επιχείρησε να δώσει μια απάντηση στη διάλεξή του The Art of Mental Calculation: With Demonstrations («Η τέχνη του νοερού υπολογισμού: Με επιδείξεις»), περιγράφοντας τις εσωτερικές διαδικασίες που του επέτρεπαν να χειρίζεται τους αριθμούς με τόσο ασυνήθιστη ευχέρεια.
Σύμφωνα με την περιγραφή του, οι υπολογισμοί του δεν βασίζονταν απλώς στην απομνημόνευση ή σε κάποιο τέχνασμα. Οι αριθμοί αποκτούσαν στο μυαλό του μια ιδιαίτερη αίσθηση δομής και διάταξης, ενώ τα ενδιάμεσα αποτελέσματα διαδέχονταν το ένα το άλλο με αξιοθαύμαστη φυσικότητα. Ο ίδιος δυσκολευόταν να χαρακτηρίσει τη διαδικασία καθαρά οπτική ή ακουστική. Μάλιστα, εξηγούσε ότι η προσπάθεια να οπτικοποιήσει συνειδητά τους αριθμούς συχνά τον επιβράδυνε, αντί να τον βοηθά.
Το εντυπωσιακότερο ίσως στοιχείο ήταν ότι η μνήμη του διατηρούσε πληροφορίες για δεκαετίες. Σε μια ψυχολογική δοκιμασία της δεκαετίας του 1930 είχε απομνημονεύσει 25 τυχαίες λέξεις. Όταν, σχεδόν τριάντα χρόνια αργότερα, ένας ερευνητής τού ζήτησε να θυμηθεί την ίδια δοκιμασία, ο Άιτκεν κατάφερε να επαναλάβει σωστά τις λέξεις!
Αυτό το εκπληκτικό χάρισμα, ωστόσο, είχε και μια σκοτεινή πλευρά. Οι αναμνήσεις από τον πόλεμο δεν ξεθώριασαν με το πέρασμα των χρόνων, επιβαρύνοντας βαθιά τον ψυχικό του κόσμο. Η ίδια μνήμη που του επέτρεπε να συγκρατεί ατελείωτες ακολουθίες αριθμών διατηρούσε με οδυνηρή ενάργεια και τις τραυματικές εμπειρίες της νεότητάς του.
Ο Άιτκεν πέθανε στις 3 Νοεμβρίου 1967, στο Εδιμβούργο, αφήνοντας μια σημαντική επιστημονική κληρονομιά και τη φήμη ενός από τους πιο προικισμένους ανθρώπινους υπολογιστές που γνώρισε η ιστορία.
Σε μια εποχή που οι υπολογιστικές μηχανές καταλάμβαναν ολόκληρες αίθουσες, ο Άιτκεν διέθετε έναν εντυπωσιακό υπολογιστή που χωρούσε μέσα στο κεφάλι του. Και, το κυριότερο, δεν χρειαζόταν ποτέ μπαταρίες!
Πηγή: Πανεπιστήμιο Εδιμβούργου, MacTutor History of Mathematics, Auckland University Press και Royal Society of Edinburgh.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου