«Ο Αρχιμήδης θα μνημονευθεί όταν ο Αισχύλος θα έχει λησμονηθεί, διότι οι γλώσσες πεθαίνουν, μα οι μαθηματικές ιδέες όχι.» G.Hardy


Παρασκευή 20 Νοεμβρίου 2026

Ο Μόμπι Ντικ και τα μυστικά της κυκλοειδούς καμπύλης

Σαν σήμερα, στις 20 Νοεμβρίου 1820, το αμερικανικό φαλαινοθηρικό πλοίο Essex εμβολίστηκε από έναν φυσητήρα στον Ειρηνικό Ωκεανό και στη συνέχεια βυθίστηκε. Το πραγματικό αυτό περιστατικό αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για τη δραματική κορύφωση του περίφημου μυθιστορήματος Μόμπι Ντικ (1851) του Χέρμαν Μέλβιλ.


Υπάρχει, όμως, και μια συναρπαστική μαθηματική λεπτομέρεια στο επικό μυθιστόρημα.


Ο Ισμαήλ, ο αφηγητής του έργου, καθώς καθαρίζει τα μεγάλα καζάνια του φαλαινοθηρικού Pequod, μέσα στα οποία έλιωναν το λίπος των φαλαινών για την παραγωγή λαδιού, αναλογίζεται μια αξιοθαύμαστη γεωμετρική ιδιότητα:


«Μέσα στο αριστερό καζάνι του Pequod, καθώς περιέφερα επιμελώς γύρω μου τη σαπωνόπετρα, μου αποκαλύφθηκε για πρώτη φορά το αξιοσημείωτο γεγονός ότι, στη γεωμετρία, όλα τα σώματα που ολισθαίνουν κατά μήκος μιας κυκλοειδούς καμπύλης —όπως, για παράδειγμα, η σαπωνόπετρά μου— κατέρχονται από οποιοδήποτε σημείο στον ίδιο ακριβώς χρόνο».


Πώς, όμως, ένας άνθρωπος με σχετικά περιορισμένη τυπική εκπαίδευση, όπως ο Μέλβιλ, γνώριζε αυτή την εκπληκτική μαθηματική ιδιότητα;


Μια πιθανή απάντηση είναι ο Τζόζεφ Χένρι (Joseph Henry). Πρόκειται για τον σπουδαίο Αμερικανό φυσικό προς τιμήν του οποίου ονομάστηκε η μονάδα μέτρησης της ηλεκτρικής επαγωγής, το henry (H).


Δύσκολα θα περίμενε κανείς να περιλαμβάνεται μια τέτοια μαθηματική γνώση στη συνηθισμένη σχολική εκπαίδευση της εποχής του Μέλβιλ. Ακόμη και σήμερα, οι περισσότεροι μαθητές ολοκληρώνουν τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση χωρίς να έχουν διδαχθεί τη συγκεκριμένη ιδιότητα.


Ωστόσο, κατά τη σύντομη φοίτησή του στην Ακαδημία του Όλμπανι (Albany Academy), ο νεαρός Χέρμαν διακρίθηκε στην αριθμητική, κερδίζοντας μάλιστα σχολικό βραβείο.


Ίσως, λοιπόν, το ενδιαφέρον του για τη γεωμετρία και τα μαθηματικά να καλλιεργήθηκε από έναν χαρισματικό δάσκαλο και παλαιό μαθητή της ίδιας ακαδημίας: τον νεαρό τότε Τζόζεφ Χένρι.


Πηγή : Sarah Hart, Once Upon a Prime: The Wondrous Connections Between Mathematics and Literature (2023). 


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...