Ο Νασίμ Νίκολας Ταλέμπ δεν έμαθε τι σημαίνει ρίσκο μέσα στα αποστειρωμένα αμφιθέατρα, αλλά στους φλεγόμενους δρόμους του Λιβάνου. Όταν το 1975 η Βηρυτός, το λαμπερό «Παρίσι της Μέσης Ανατολής», άρχισε να καταρρέει, όλοι καθησύχαζαν ο ένας τον άλλον: «Σε λίγες μέρες θα έχει τελειώσει». Μια βαθιά ριζωμένη, αστική κοινωνία έμοιαζε ακλόνητη.
Ο πόλεμος κράτησε 17 χρόνια. Ολόκληρος ο κόσμος τους θρυμματίστηκε.
Εκεί, ο 14χρονος τότε Ταλέμπ είδε μια άβολη αλήθεια να ξεδιπλώνεται μπροστά του: Τα συστήματα που μοιάζουν απόλυτα ασφαλή και άτρωτα, είναι συχνά αυτά που διαλύονται με τον πιο εκκωφαντικό θόρυβο.
Αργότερα, στα γυάλινα μεγαθήρια της Wall Street, είδε την ιστορία να επαναλαμβάνεται. Τράπεζες-κολοσσοί, καριέρες χωρίς ρίσκο και «θωρακισμένα» χαρτοφυλάκια έκρυβαν κάτω από το χαλί το ίδιο θανάσιμο ελάττωμα: Ήταν όλα τους εύθραυστα.
Στο εμβληματικό του βιβλίο Antifragile (2012), ο Ταλέμπ χώρισε τον κόσμο σε τρεις κατηγορίες:
Τα Εύθραυστα: Σαν ένα κρυστάλλινο ποτήρι. Με την παραμικρή πίεση, γίνονται θρύψαλα.
Τα Ανθεκτικά:Σαν τον βράχο. Τρώνε τα χτυπήματα του κύματος, αντέχουν, αλλά μένουν ακριβώς ίδια.
Τα Αντι-εύθραυστα:** Η κατηγορία που δεν είχε καν όνομα. Σκέψου τη Λερναία Ύδρα: της κόβεις ένα κεφάλι, και βγάζει δύο. Είναι τα πράγματα που δεν επιβιώνουν απλώς στο χάος, αλλά *το έχουν ανάγκη* για να εξελιχθούν. Ακριβώς όπως οι μύες στο γυμναστήριο, που πρέπει να υποστούν μικρο-τραυματισμούς για να χτιστούν πιο δυνατοί.
Αν φέρουμε αυτή την ιδέα στα δικά μας μέτρα, στην ελληνική πραγματικότητα της τελευταίας δεκαετίας, η αλήθεια πονάει λίγο, αλλά βγάζει απόλυτο νόημα.
Ας δούμε δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα:
Εικόνα Πρώτη: Ο άνθρωπος της «σιγουριάς»
Σκέψου έναν υπάλληλο γραφείου σε έναν μεγάλο, αργοκίνητο οργανισμό ή στο Δημόσιο, που για 20 χρόνια κάνει ακριβώς την ίδια δουλειά. Μισθός την πρώτη του μήνα, καμία αναταραχή, κανένα άγχος επιβίωσης. Η ρουτίνα του είναι προβλέψιμη όσο ο καύσωνας τον Αύγουστο. Νιώθει απόλυτα «ασφαλής».
Στην πραγματικότητα, ζει σε μια γυάλα. Δεν αναπτύσσει νέες δεξιότητες, δεν μαθαίνει να προσαρμόζεται, δεν εκτίθεται σε κανένα ρίσκο. Το σύστημα τον κρατά σε «τεχνητή καταστολή». Αν αύριο το τμήμα του κλείσει ή η Τεχνητή Νοημοσύνη αντικαταστήσει το πόστο του, θα καταρρεύσει ολοκληρωτικά. Η απόλυτη νηνεμία τον έκανε βαθιά εύθραυστο.
Εικόνα Δεύτερη: Ο Αντι-εύθραυστος (Η γενιά της κρίσης και η μικρομεσαία επιχειρηματικότητα)
Από την άλλη, σκέψου τον σύγχρονο Έλληνα freelancer ή τον άνθρωπο που κάνει πολλαπλές μικρές δουλειές (side hustles). Η καθημερινότητά του έχει μια δόση μόνιμου δημιουργικού χάους. «Τι θα βγάλω τον επόμενο μήνα;» αναρωτιέται συχνά. Τρώει χαστούκια από την αγορά, χάνει πελάτες, κάνει λάθη, αγχώνεται.
Απ' έξω, η ζωή του μοιάζει με σκοινί ακροβάτη. Κι όμως, αυτός ο άνθρωπος είναι αντι-εύθραυστος. Η συνεχής τριβή τον ανάγκασε να μάθει ψηφιακές δεξιότητες, να ελίσσεται, να προσαρμόζεται τάχιστα. Κάθε αποτυχία τον κάνει πιο οξυδερκή. Όταν το τοπίο αλλάζει, δεν περιμένει κάποιον να τον σώσει — βρίσκει ο ίδιος τον δρόμο.
Άλλα παραδείγματα από την ελληνική σκηνή:
Το μικρό συνοικιακό μαγαζί / Η οικογενειακή ταβέρνα:** Πέρασαν Μνημόνια, capital controls, πανδημίες και πληθωρισμό. Ενώ τεράστιες αλυσίδες εστίασης με αβάσταχτα λειτουργικά κόστη και άκαμπτη δομή χρεοκόπησαν μέσα σε μια νύχτα (εύθραυστες), οι μικροί προσαρμόστηκαν. Άλλαξαν το μενού, στηρίχθηκαν στους πελάτες της γειτονιάς, μοίρασαν οι ίδιοι παραγγελίες, μείωσαν το περιττό λίπος. Τα συνεχόμενα «σοκ» της ελληνικής οικονομίας τους έκαναν αθόρυβα ικανότατους στην τέχνη της επιβίωσης.
Ο εναλλακτικός τουρισμός στα νησιά: Όταν ο βρετανικός κολοσσός Thomas Cook κατέρρευσε, τα γιγαντιαία all-inclusive ξενοδοχεία που βασίζονταν αποκλειστικά σε αυτόν βρέθηκαν στο κενό. Αντίθετα, οι μικροί ξενώνες που επένδυσαν σε απευθείας κρατήσεις , στον αγροτουρισμό και στη φιλοξενία ψηφιακών νομάδων, όχι μόνο δεν «έσπασαν» από τις κρίσεις της αγοράς, αλλά απορρόφησαν νέο, πιο ποιοτικό κοινό. Το χάος τους ευνόησε.
Εδώ κρύβεται το μεγάλο παράδοξο του Ταλέμπ: Η απόλυτη ηρεμία σε σαπίζει. Η μεταβλητότητα σε χαλυβδώνει.
Για να το εκμεταλλευτείς, προτείνει τη «Στρατηγική της Μπάρας» (Barbell Strategy):
Απόφυγε τη χλιαρή μέση οδό. Κράτα το 90% των πόρων και της ενέργειάς σου απόλυτα ασφαλές (η βάση της σταθερότητάς σου), αλλά ρίξε το 10% σε πράγματα με υψηλό ρίσκο και τεράστια ανοδική προοπτική. Στην καριέρα σου αυτό σημαίνει: κράτα την πρωινή σου δουλειά για να πληρώνεις τα νοίκια, αλλά το βράδυ ρίσκαρε τον χρόνο σου σε εκείνο το project που, αν πετύχει, μπορεί να σου αλλάξει τη ζωή.
Το μεγαλύτερο ρίσκο δεν είναι να πέσεις σε αναταράξεις. Είναι να αφήσεις τα χρόνια να περάσουν σκεπασμένος με τη ζεστή αλλά επικίνδυνη κουβέρτα της ρουτίνας, χωρίς να δοκιμάσεις ποτέ τις αντοχές σου.
Ο Τάλεμπ όπως και ο παππούς Νίτσε είναι ξεκάθαροι: Η σταθερότητα είναι μια γλυκιά ψευδαίσθηση. Αν θέλεις πραγματική ασφάλεια, μην προσεύχεσαι για μπουνάτσα. Χτίσε ένα σκαρί που ταξιδεύει καλύτερα όταν λυσσομανάει ο άνεμος.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου