Στον λαμπρό αιώνα της Ισλαμικής Χρυσής Εποχής, ανάμεσα στους ψιθύρους των ποταμών Τίγρη και Ευφράτη, έζησε ένας άνθρωπος που κατάφερε να δώσει ζωή στο μέταλλο και το νερό. Ο Ισμαήλ ιμπν αλ-Ραζάζ αλ-Τζαζαρί (1136–1206) δεν ήταν απλώς ένας τεχνίτης· ήταν ο οραματιστής που γεφύρωσε τη φαντασία με την απόλυτη μηχανική ακρίβεια, κερδίζοντας επάξια στις μέρες μας τον τίτλο του «πατέρα της ρομποτικής».
Η Αυλή των Αρτουκιδών και η Γέννηση μιας Ιδιοφυΐας
Το όνομά του μαρτυρά την καταγωγή του από το Αλ-Τζαζίρα (την Άνω Μεσοποταμία). Για περισσότερα από είκοσι πέντε χρόνια, ο αλ-Τζαζαρί υπηρέτησε ως αρχιμηχανικός στο παλάτι της δυναστείας των Αρτουκιδών στο Ντιγιάρμπακιρ. Εκεί, μέσα σε ένα περιβάλλον γεμάτο πλούτο, επιστημονική αναζήτηση και καλλιτεχνική ελευθερία, ο σουλτάνος τού έδωσε μια μοναδική εντολή: «Γράψε ένα βιβλίο με όσα έχεις κατασκευάσει και αποτύπωσε τις μηχανές σου, ώστε να μη χαθούν».
Και εκείνος δημιούργησε ένα μνημείο της ανθρώπινης διάνοιας.
Το Μέγα Έργο: Το Βιβλίο της Γνώσης των Έξυπνων Μηχανικών Μηχανισμών
Το 1206, λίγο πριν τον θάνατό του, ολοκλήρωσε το περίφημο σύγγραμμά του (Kitab fi ma'rifat al-hiyal al-handasiyya). Δεν επρόκειτο για ένα στεγνό, θεωρητικό εγχειρίδιο. Ήταν ένας ζωντανός, έγχρωμος οδηγός γεμάτος με εκπληκτικές μικρογραφίες, καλλιγραφία και λεπτομερείς οδηγίες κατασκευής.
Ήταν το «κάν’ το μόνος σου» (DIY) της μεσαιωνικής μηχανικής. Ο αλ-Τζαζαρί έγραφε με τέτοια σαφήνεια και πρακτικό πνεύμα, που ακόμα και σήμερα, ένας σύγχρονος μηχανικός μπορεί να αναπαράγει τις εφευρέσεις του χρησιμοποιώντας αποκλειστικά τα σχέδιά του.
Ο αλ-Τζαζαρί δεν ενδιαφερόταν μόνο για τη χρηστικότητα, αλλά και για την αισθητική, το χιούμορ και το στοιχείο της έκπληξης. Ανάμεσα στις δεκάδες ιδιοφυείς κατασκευές του ξεχωρίζουν:
Το Ρομπότ-Μουσική Μπάντα:
Μια πλωτή σχεδία με τέσσερις αυτοματοποιημένους μηχανικούς μουσικούς (δύο τυμπανιστές, έναν αρπιστή και έναν αυλητή). Καθώς η σχεδία επέλεε σε μια λίμνη κατά τη διάρκεια των βασιλικών συμποσίων, ένας εσωτερικός μηχανισμός με τη δύναμη του νερού κουνούσε τους μουσικούς, παράγοντας πραγματική μουσική και ρυθμούς.
Το Ρολόι του Ελέφαντα:
Ένα μηχανικό θαύμα ύψους πολλών μέτρων, το οποίο συνδύαζε στοιχεία από διαφορετικούς πολιτισμούς (έναν ινδικό ελέφαντα, έναν αιγυπτιακό φοίνικα, κινεζικούς δράκους και φιγούρες με αραβικά ενδύματα). Μετρούσε την ώρα με απόλυτη ακρίβεια μέσω ενός περίπλοκου συστήματος με φούσκες νερού, σκοινιά και σφαίρες που έπεφταν στα στόματα των δράκων.(δειτε πως λειτουργεί στο βίντεο στο 1ο σχόλιο)
Ο Στροφαλοφόρος Άξονας (Crankshaft):
Ίσως η σημαντικότερη συνεισφορά του στην παγκόσμια τεχνολογία. Ο αλ-Τζαζαρί ήταν ο πρώτος που μετέτρεψε την κυκλική κίνηση σε γραμμική, μια εφεύρεση-κλειδί για τη μετέπειτα Βιομηχανική Επανάσταση, τις ατμομηχανές και τους σύγχρονους κινητήρες αυτοκινήτων.
Αυτόματοι Νιπτήρες:
Ανθρωπόμορφα αυτόματα (ρομπότ) που εμφανίζονταν μπροστά στους καλεσμένους κρατώντας μια λεκάνη. Μόλις ο χρήστης τραβούσε έναν μοχλό, το ρομπότ άδειαζε νερό, πρόσφερε σαπούνι και στο τέλος του έδινε μια καθαρή πετσέτα.
«Διαπίστωσα ότι πολλοί σοφοί άνδρες έφτιαξαν μηχανές και επινόησαν θαύματα, αλλά δεν τα δοκίμασαν στην πράξη ούτε τα τελειοποίησαν... Έτσι, στράφηκα στην πράξη, δίνοντας μορφή σε ό,τι ήταν απλώς θεωρία».
Iσμαήλ αλ-Τζαζαρί
Ο αλ-Τζαζαρί έφυγε από τη ζωή το 1206, αφήνοντας πίσω του έναν κόσμο πιο εξελιγμένο. Πολλοί ιστορικοί της επιστήμης εικάζουν ότι τα σχέδιά του ταξίδεψαν μέσω των εμπορικών δρόμων στην Ευρώπη και επηρέασαν άμεσα τους μηχανικούς της Αναγέννησης, συμπεριλαμβανομένου του ίδιου του Λεονάρντο ντα Βίντσι.
Σε μια εποχή που η τεχνολογία φάνταζε στα μάτια των πολλών ως μαγεία, ο αλ-Τζαζαρί απέδειξε ότι η πραγματική μαγεία κρύβεται στα γρανάζια, στις κλεψύδρες, στις βαλβίδες και στην αστείρευτη ανθρώπινη εφευρετικότητα. Ήταν ο άνθρωπος που έμαθε στο νερό να μετράει τον χρόνο και στο μέταλλο να έχει... χάρη και χρηστικότητα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου