Σαν σήμερα, το 1939.
Το 1939, ο Άλμπερτ Αϊνστάιν έστειλε επιστολή στον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών, Φραγκλίνο Ντ. Ρούζβελτ, στην οποία προειδοποιούσε ότι οι πρόσφατες έρευνες των Ένρικο Φέρμι και Λέο Σίλαρντ έδειχναν πως το στοιχείο ουράνιο θα μπορούσε να μετατραπεί σε μια νέα και εξαιρετικά σημαντική πηγή ενέργειας στο άμεσο μέλλον.
Στην επιστολή αναφερόταν χαρακτηριστικά:
«Ορισμένες πρόσφατες εργασίες των Ε. Φέρμι και Λ. Σίλαρντ με οδηγούν στην προσδοκία ότι το στοιχείο ουράνιο μπορεί να μετατραπεί σε μια νέα και σημαντική πηγή ενέργειας στο άμεσο μέλλον. ... Το νέο αυτό φαινόμενο θα μπορούσε επίσης να οδηγήσει στην κατασκευή βομβών, και είναι πιθανό — αν και πολύ λιγότερο βέβαιο — να κατασκευαστούν εξαιρετικά ισχυρές βόμβες νέου τύπου.»
Η επιστολή είχε συνταχθεί κυρίως από τους Φέρμι, Σίλαρντ και Βίγκνερ και φαίνεται ότι ο Αϊνστάιν την υπέγραψε τελικά στις 10 Αυγούστου 1939. Στη συνέχεια παραδόθηκε στον οικονομολόγο και σύμβουλο του Ρούζβελτ, Αλεξάντερ Σακς, ο οποίος όμως δεν την παρέδωσε στον πρόεδρο παρά μόνο στις 30 Οκτωβρίου του ίδιου έτους.
Η αντίδραση του Ρούζβελτ ήταν άμεση. Η επιστολή αποτέλεσε το πρώτο βήμα προς το πρόγραμμα που αργότερα εξελίχθηκε στο περίφημο Σχέδιο Μανχάταν (Manhattan Project). Ο ίδιος ο Αϊνστάιν, πολλά χρόνια αργότερα, εξέφρασε τη μεταμέλειά του για την υπογραφή αυτής της επιστολής.
Αξίζει να σημειωθεί ότι ο αρχικός αντίκτυπος της επιστολής ήταν μάλλον περιορισμένος. Οδήγησε κυρίως στη δημιουργία μιας «Επιτροπής Ουρανίου», η οποία έλαβε χρηματοδότηση μόλις 6.000 δολαρίων για την αγορά ουρανίου και γραφίτη με σκοπό τη διεξαγωγή πειραμάτων. Ωστόσο, η σημασία της αποδείχθηκε τεράστια, καθώς συνέβαλε στην έναρξη της αμερικανικής πυρηνικής έρευνας.
Η ιστορία αυτή έχει μια ενδιαφέρουσα πνευματική αφετηρία. Το βιβλίο του βραβευμένου με Νόμπελ χημικού Φρέντερικ Σόντι, The Interpretation of Radium, ενέπνευσε τον διάσημο συγγραφέα επιστημονικής φαντασίας Χ. Τζ. Γουέλς να γράψει το μυθιστόρημα The World Set Free το 1914, το οποίο μάλιστα αφιέρωσε στον Σόντι.
Είκοσι χρόνια αργότερα, το μυθιστόρημα του Γουέλς ενέπνευσε τον Λέο Σίλαρντ να σκεφτεί τη δυνατότητα των πυρηνικών αλυσιδωτών αντιδράσεων και τη χρήση τους στην κατασκευή όπλων. Οι ιδέες αυτές τον οδήγησαν στην κατοχύρωση βρετανικής πατέντας το 1936 σχετικά με την αλυσιδωτή πυρηνική αντίδραση.
Λίγα χρόνια αργότερα, ο Σίλαρντ έπεισε τον φίλο του, τον Άλμπερτ Αϊνστάιν, να ενημερώσει τον πρόεδρο Ρούζβελτ για τον πιθανό κίνδυνο κατασκευής ατομικής βόμβας.
Ο βραβευμένος συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας Φρέντερικ Πολ περιγράφει τη στιγμή της έμπνευσης του Σίλαρντ στο βιβλίο του Chasing Science:
«Γνωρίζουμε το ακριβές σημείο όπου ο Λέο Σίλαρντ συνέλαβε την ιδέα που οδήγησε στην ατομική βόμβα. Δεν υπάρχει καν μια αναμνηστική πλάκα εκεί, αλλά συνέβη το 1938, ενώ περίμενε να αλλάξει το φανάρι στη Southampton Row του Λονδίνου. Ο Σίλαρντ θυμόταν το παλιό μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας του Χ. Τζ. Γουέλς για την ατομική ενέργεια, The World Set Free, και παράλληλα διάβαζε για τα πειράματα πυρηνικής σχάσης των Ότο Χαν και Λίζε Μάιτνερ. Τότε ήταν που άναψε η λάμπα της έμπνευσης πάνω από το κεφάλι του.»
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου