Ο άνθρωπος που ανακάλυψε έναν πλανήτη με την άκρη της πένας του

  Η 23η Σεπτεμβρίου είναι μια παράξενη ημερομηνία στην ιστορία της αστρονομίας. Την ίδια ημέρα που, το 1846, ο πλανήτης Ποσειδώνας παρατηρήθηκε για πρώτη φορά, ακριβώς 31 χρόνια αργότερα, στις 23 Σεπτεμβρίου 1877, πέθανε ο άνθρωπος που είχε ουσιαστικά προβλέψει την ύπαρξή του χωρίς να τον έχει δει ποτέ: ο Γάλλος μαθηματικός και αστρονόμος Urbain-Jean-Joseph Le Verrier.

  Ο Le Verrier δεν ξεκίνησε ως αστρονόμος. Αρχικά ασχολήθηκε με τη χημεία, όμως σύντομα στράφηκε στην ουράνια μηχανική, έναν κόσμο όπου οι πλανήτες υπακούουν σε εξισώσεις και η παραμικρή απόκλιση μπορεί να κρύβει ένα μεγάλο μυστικό.

Και ένα τέτοιο μυστικό υπήρχε στην τροχιά του Ουρανού.

Οι αστρονόμοι γνώριζαν ότι ο πλανήτης δεν κινούνταν ακριβώς όπως προέβλεπαν οι νόμοι του Νεύτωνα. Οι αποκλίσεις ήταν μικρές, αλλά επίμονες. Κάτι φαινόταν να τραβά τον Ουρανό από την προβλεπόμενη πορεία του.

Ο Le Verrier έκανε τότε κάτι σχεδόν απίστευτο: προσπάθησε να ανακαλύψει έναν άγνωστο πλανήτη… ανάποδα.

Δεν παρατήρησε πρώτα τον πλανήτη και μετά υπολόγισε την τροχιά του. Ξεκίνησε από τις διαταραχές στην τροχιά του Ουρανού και, έπειτα από μήνες εξαντλητικών υπολογισμών, προσπάθησε να προσδιορίσει πού ακριβώς στον ουρανό έπρεπε να βρίσκεται το αόρατο σώμα που τις προκαλούσε.

Την ίδια περίοδο, στην Αγγλία, ο John Couch Adams εργαζόταν ανεξάρτητα πάνω στο ίδιο πρόβλημα.

Στις 31 Αυγούστου 1846, ο Le Verrier παρουσίασε στη Γαλλική Ακαδημία Επιστημών τη θέση όπου, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του, έπρεπε να βρίσκεται ο άγνωστος πλανήτης.

Στις 18 Σεπτεμβρίου έστειλε επιστολή στον Γερμανό αστρονόμο Johann Gottfried Galle, στο Αστεροσκοπείο του Βερολίνου, ζητώντας του να στρέψει το τηλεσκόπιό του προς εκείνο ακριβώς το σημείο του ουρανού.

Η επιστολή έφτασε στις 23 Σεπτεμβρίου 1846.

Το ίδιο βράδυ, ο Galle και ο νεαρός αστρονόμος Heinrich d’Arrest κοίταξαν προς την περιοχή που είχε υποδείξει ο Le Verrier.

Και ο πλανήτης ήταν εκεί.

Ο Ποσειδώνας βρέθηκε σε απόσταση μικρότερη από μία μοίρα από την προβλεπόμενη θέση.

Ήταν ένας από τους μεγαλύτερους θριάμβους των μαθηματικών στην ιστορία της επιστήμης. Ένας κόσμος δισεκατομμύρια χιλιόμετρα μακριά είχε ουσιαστικά «ανακαλυφθεί» πρώτα πάνω στο χαρτί και έπειτα στον ουρανό.

Γι’ αυτό αποδόθηκε στον François Arago η περίφημη φράση για τον Le Verrier:

«Είναι ο άνθρωπος που ανακάλυψε έναν πλανήτη με την άκρη της πένας του.»

Η ιστορία, πάντως, έχει και μια ωραία υπενθύμιση της ανθρώπινης φύσης της επιστήμης. Ο ίδιος Le Verrier, προσπαθώντας αργότερα να εξηγήσει μια ανωμαλία στην τροχιά του Ερμή, υπέθεσε την ύπαρξη ενός ακόμη άγνωστου πλανήτη, του υποθετικού Vulcan.

Αυτή τη φορά είχε άδικο.

Η απόκλιση εξηγήθηκε δεκαετίες αργότερα από τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας του Αϊνστάιν.

Και ίσως αυτό κάνει την ιστορία ακόμη πιο όμορφη: τα μαθηματικά μπορούν να μας οδηγήσουν σε έναν άγνωστο πλανήτη — αλλά η επιστήμη προχωρά ακριβώς επειδή ακόμη και οι μεγαλύτερες ιδιοφυΐες μπορούν να κάνουν λάθος.

Στις 23 Σεπτεμβρίου 1877, ο Le Verrier πέθανε σε ηλικία 66 ετών.

Ακριβώς στην επέτειο της ημέρας που οι υπολογισμοί του είχαν αποκτήσει έναν καινούργιο πλανήτη.