#ΜαθηΜαγικοΗμερολογιο
«Κυκλοφορεί στην Αμερική η φήμη ότι στη Γη υπάρχουν δύο ευφυή είδη: οι άνθρωποι και οι Ούγγροι!»
— ρήση που αποδίδεται στον Ισαάκ Ασίμωφ
Οι «Αρειανοί της Βουδαπέστης» —καμία σχέση με το ιστορικό ποδοσφαιρικό σωματείο— είναι το χαριτωμένο όνομα που συνδέθηκε με μια εκπληκτική γενιά Ούγγρων μαθηματικών και φυσικών του 20ού αιώνα. Οι επιδόσεις τους ήταν τόσο εντυπωσιακές, ώστε στους επιστημονικούς κύκλους των Ηνωμένων Πολιτειών γεννήθηκε το αστείο ότι ίσως αυτοί οι άνθρωποι δεν ήταν καν… γήινοι.
Ο Ούγγρος φυσικός György Marx (1927–2002) παραθέτει μία από τις γνωστότερες εκδοχές αυτού του μύθου, την οποία αποδίδει στον Francis Crick. Σύμφωνα με την ιστορία, ο Enrico Fermi αναρωτήθηκε κάποτε γιατί, αν το Σύμπαν είναι τόσο απέραντο και περιέχει αναρίθμητα άστρα και πλανήτες, δεν έχουμε ακόμη συναντήσει κάποιον εξωγήινο πολιτισμό.
Η συλλογιστική ήταν απλή: κάπου στο Σύμπαν θα πρέπει να έχουν εμφανιστεί πρωτόγονοι οργανισμοί, οι οποίοι μέσω της φυσικής επιλογής εξελίχθηκαν σε νοήμονα όντα. Κάποια από αυτά θα είχαν αναπτύξει τεχνολογία ικανή να τους επιτρέψει να ταξιδεύουν ανάμεσα στα άστρα. Αν λοιπόν συνέβη κάτι τέτοιο, γιατί δεν έχουν ήδη φτάσει στη Γη;
Τότε, σύμφωνα με τον θρύλο, ο Leo Szilard, γνωστός και για την ιδιαίτερη αίσθηση του χιούμορ του, έδωσε την τέλεια απάντηση:
«Είναι ήδη ανάμεσά μας. Απλώς αυτοαποκαλούνται Ούγγροι.»
Και πράγματι, αν ρίξει κανείς μια ματιά στα ονόματα, το αστείο αποκτά μια κάποια… πειστικότητα.
Στον στενό πυρήνα των λεγόμενων «Αρειανών» συνήθως συγκαταλέγονται οι John von Neumann, Eugene Wigner, Edward Teller, Leo Szilard και Theodore von Kármán. Σε ευρύτερες εκδοχές του όρου συναντάμε επίσης ονόματα όπως οι Paul Erdős, Paul Halmos, George Pólya και John Kemeny.
Ξαναδιαβάστε τα ονόματα.
Μια πραγματική dream team των μαθηματικών και της φυσικής. Άνθρωποι που άφησαν βαθύ αποτύπωμα στη θεωρία αριθμών, τη μαθηματική λογική, την κβαντομηχανική, την πυρηνική φυσική, την αεροδυναμική, την επιστήμη των υπολογιστών και σε πολλούς ακόμη τομείς.
Πολλοί από αυτούς γεννήθηκαν ή μεγάλωσαν στη Βουδαπέστη. Αρκετοί προέρχονταν από εβραϊκές οικογένειες και ο αντισημιτισμός, η πολιτική αστάθεια της Κεντρικής Ευρώπης και αργότερα η άνοδος του ναζισμού συνέβαλαν αποφασιστικά στην έξοδο αρκετών από αυτούς από την Ευρώπη. Πολλοί κατέληξαν στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Φανταστείτε την εντύπωση που θα προκαλούσαν στους Αμερικανούς συναδέλφους τους: μια ομάδα επιστημόνων από την ίδια σχετικά μικρή ευρωπαϊκή χώρα, αρκετοί από την ίδια πόλη, με χαρακτηριστική ουγγρική προφορά και με πνευματικές ικανότητες που έμοιαζαν σχεδόν εξωπραγματικές.
Κάπως έτσι γεννήθηκε το ανέκδοτο περί… εξωγήινων.
--Το πραγματικό μυστικό των «Αρειανών»
Όσο γοητευτικός κι αν είναι ο μύθος, η πραγματικότητα είναι ακόμη πιο ενδιαφέρουσα.
Λέγεται συχνά ότι όλοι οι «Αρειανοί» φοίτησαν στο ίδιο σχολείο και υπήρξαν μαθητές του ίδιου εκπληκτικού καθηγητή. Αυτό δεν είναι ακριβές.
Δεν υπήρξε ένα «μαγικό σχολείο» που παρήγαγε όλες αυτές τις ιδιοφυΐες. Υπήρχε κάτι ίσως σημαντικότερο: ένα ολόκληρο εκπαιδευτικό οικοσύστημα υψηλού επιπέδου.
Η Βουδαπέστη των τελών του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα διέθετε εξαιρετικά γυμνάσια, ισχυρή μαθηματική παράδοση, διαγωνισμούς, περιοδικά για μαθητές και, κυρίως, καθηγητές με πολύ υψηλή επιστημονική κατάρτιση και κοινωνικό κύρος.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν το Minta Gymnasium, το «Πρότυπο Γυμνάσιο». Η δημιουργία του συνδέεται με τις μεγάλες εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις της Ουγγαρίας στα τέλη του 19ου αιώνα.
Ο υπουργός Παιδείας József Eötvös έστειλε το 1869 τον νεαρό παιδαγωγό Mór Kármán στη Λειψία, ώστε να μελετήσει σύγχρονες μεθόδους εκπαίδευσης εκπαιδευτικών. Όταν ο Kármán επέστρεψε στην Ουγγαρία, ο Eötvös είχε ήδη πεθάνει, όμως η μεταρρυθμιστική προσπάθεια συνεχίστηκε.
Το 1872 οργανώθηκε στη Βουδαπέστη το Minta Gymnasium ως πρότυπο σχολείο και χώρος πρακτικής άσκησης μελλοντικών εκπαιδευτικών. Ο Mór Kármán —πατέρας του μετέπειτα σπουδαίου αεροδυναμιστή Theodore von Kármán— έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωσή του.
Από το Minta πέρασαν, μεταξύ άλλων, ο Theodore von Kármán και ο Edward Teller.
Αλλά δεν ήταν το μοναδικό σπουδαίο σχολείο.
Εξίσου σημαντικό ήταν το Fasori Evangélikus Gimnázium της Βουδαπέστης. Εκεί φοίτησαν δύο από τις μεγαλύτερες μορφές της επιστήμης του 20ού αιώνα: ο John von Neumann και ο Eugene Wigner.
Και εκεί συνάντησαν έναν από τους θρυλικότερους καθηγητές μαθηματικών της εποχής, τον László Rátz (1863–1930).
Ο Rátz είχε το χάρισμα να αναγνωρίζει το ταλέντο και, κυρίως, να το καλλιεργεί. Δεν αντιμετώπιζε τον εξαιρετικό μαθητή ως πρόβλημα που έπρεπε να προσαρμοστεί στον μέσο όρο της τάξης, αλλά ως δυνατότητα που άξιζε να αναπτυχθεί.
Ο von Neumann, ήδη ως μαθητής, έδειχνε ασυνήθιστες μαθηματικές ικανότητες. Ο Rátz φρόντισε να βρει ανθρώπους που μπορούσαν να τον καθοδηγήσουν σε επίπεδο πολύ υψηλότερο από εκείνο του σχολικού προγράμματος.
Ο Wigner, πολλά χρόνια αργότερα και έχοντας πλέον τιμηθεί με το Νόμπελ Φυσικής, εξακολουθούσε να μιλά με ιδιαίτερο σεβασμό για τους σπουδαίους καθηγητές των μαθητικών του χρόνων.
Και εδώ ίσως βρίσκεται ένα μέρος του πραγματικού «μυστικού» των Αρειανών.
Όχι σε κάποια μυστηριώδη γενετική ιδιαιτερότητα.
Όχι σε ένα σχολείο που μοίραζε ιδιοφυΐα.
Αλλά σε ένα σύστημα που μπορούσε να αναγνωρίσει, να προκαλέσει και να καλλιεργήσει την εξαιρετική ικανότητα.
Όταν το να είσαι δάσκαλος ήταν υπόθεση κύρους
Στην Ουγγαρία εκείνης της περιόδου η διδασκαλία στο γυμνάσιο μπορούσε να αποτελεί επάγγελμα μεγάλου επιστημονικού και κοινωνικού κύρους.
Ένας πολύ καλά καταρτισμένος επιστήμονας δεν θεωρούσε ότι «καταδέχεται» να διδάξει σε μαθητές. Αντίθετα, η διδασκαλία αποτελούσε σοβαρή και αξιοσέβαστη πνευματική δραστηριότητα.
Το κύρος του δασκάλου, όμως, δεν δημιουργείται με διατάγματα.
Προϋποθέτει υψηλή κατάρτιση, απαιτητική επιλογή, συνεχή επαγγελματική εξέλιξη, αξιολόγηση, αυτονομία στη διδασκαλία και αντίστοιχη οικονομική και κοινωνική αναγνώριση.
Και εδώ η ιστορία της Βουδαπέστης συναντά, έναν αιώνα αργότερα, μια εντελώς διαφορετική χώρα.
Τη Σιγκαπούρη.
----Η διαφήμιση που έμοιαζε με… καμπάνια μόδας
Η εκπαιδευτικός και συγγραφέας Lucy Crehan, στο εξαιρετικό βιβλίο της "Φυτώρια Ευφυΐας",(Δείτε στα σχόλια) περιγράφει την εμπειρία της από τα ταξίδια της σε μερικά από τα πιο επιτυχημένα εκπαιδευτικά συστήματα του κόσμου.
Όταν βρέθηκε στη Σιγκαπούρη, είδε σε μια εφημερίδα μια ολοσέλιδη διαφήμιση.
Στην πρώτη ματιά έμοιαζε με διαφήμιση μόδας.
Μια μικρή ομάδα καλοντυμένων ανδρών και γυναικών πόζαρε με επαγγελματισμό, σχεδόν σαν μοντέλα. Δίπλα σε κάθε πρόσωπο υπήρχε ένα μικρό βιογραφικό.
Πάνω από μία γυναίκα αναγραφόταν περίπου:
Ng Hui Min
Καθηγήτρια, Catholic Junior College
Υποτροφία Εκπαιδευτικών του Υπουργείου Παιδείας – Σπουδές στο εξωτερικό
London School of Economics — Οικονομικά
Master of Science — University of Oxford
Δεν ήταν διαφήμιση μόδας.
Ήταν διαφήμιση για την προσέλκυση εκπαιδευτικών.(δείτε τα σχόλια)
Και αυτό από μόνο του λέει πολλά.
Η κυβέρνηση της Σιγκαπούρης, προκειμένου να προσελκύσει στο εκπαιδευτικό επάγγελμα νέους με υψηλές ακαδημαϊκές επιδόσεις, δημιούργησε προγράμματα υποτροφιών που δίνουν τη δυνατότητα σε εξαιρετικούς μαθητές να χρηματοδοτήσουν τις πανεπιστημιακές τους σπουδές στη Σιγκαπούρη ή στο εξωτερικό.
Σε αντάλλαγμα αναλαμβάνουν τη δέσμευση να εργαστούν για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα στο εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας. Ανάλογα με το πρόγραμμα και τον τόπο σπουδών, η υποχρέωση αυτή μπορεί να φτάνει περίπου από τέσσερα έως έξι χρόνια.
Και, όπως σημειώνει η Crehan, η επιλογή αυτή είναι δημοφιλής.
Γιατί;
Διότι δεν αρκεί να ζητάς από τους καλύτερους νέους να γίνουν εκπαιδευτικοί. Πρέπει και να δημιουργήσεις τις συνθήκες ώστε να θέλουν να γίνουν εκπαιδευτικοί.
Η Σιγκαπούρη επένδυσε σε έναν συνδυασμό από υποτροφίες, αξιοπρεπείς αποδοχές, αμειβόμενη επαγγελματική κατάρτιση, δυνατότητες εξέλιξης και υψηλό κοινωνικό κύρος.
Με άλλα λόγια, προσπάθησε να κάνει τη διδασκαλία ελκυστική επιλογή για ανθρώπους που θα μπορούσαν να επιλέξουν πολλές άλλες απαιτητικές και καλά αμειβόμενες σταδιοδρομίες.
----Από τη Βουδαπέστη στη Σιγκαπούρη
Η Βουδαπέστη των αρχών του 20ού αιώνα και η σημερινή Σιγκαπούρη απέχουν μεταξύ τους χιλιάδες χιλιόμετρα και έναν ολόκληρο αιώνα.
Κι όμως, παρουσιάζουν μια ενδιαφέρουσα κοινή ιδέα:
αν θέλεις ένα εξαιρετικό εκπαιδευτικό σύστημα, πρέπει να αντιμετωπίζεις τον εκπαιδευτικό ως επαγγελματία υψηλής αξίας.
Δεν αρκούν τα νέα βιβλία.
Δεν αρκούν οι νέες τεχνολογίες.
Δεν αρκούν οι συνεχείς μεταρρυθμίσεις στα προγράμματα σπουδών.
Στο τέλος, ανάμεσα στο παιδί και στη γνώση βρίσκεται ένας άνθρωπος.
Ο δάσκαλος.
Και όταν ένα εκπαιδευτικό σύστημα καταφέρνει να προσελκύσει ικανούς ανθρώπους, να τους εκπαιδεύσει καλά, να τους στηρίξει, να τους αξιολογήσει σοβαρά και να τους προσφέρει το κοινωνικό και οικονομικό κύρος που αντιστοιχεί στην ευθύνη τους, τότε αυξάνει τις πιθανότητες να συμβεί κάτι πραγματικά σπουδαίο.
Ίσως να μη δημιουργήσει άλλους «Αρειανούς».
Μπορεί όμως να δημιουργήσει το περιβάλλον μέσα στο οποίο οι μελλοντικοί von Neumann, Wigner, Teller ή Erdős δεν θα περάσουν απαρατήρητοι.
Και αυτό ίσως είναι το πραγματικό δίδαγμα της ιστορίας.
Οι ιδιοφυΐες μπορεί να γεννιούνται.
Χρειάζονται όμως σπουδαίους δασκάλους για να αναγνωριστούν, να καλλιεργηθούν και να ανθίσουν.
Πραγματικές διαφημίσεις/καμπάνιες του Υπουργείου Παιδείας της Σιγκαπούρης (MOE) για Teaching Scholarships και Teaching Awards. Παρουσιάζουν τη διδασκαλία ως ελκυστική, υψηλού κύρους επαγγελματική επιλογή, με νέους εκπαιδευτικούς φωτογραφημένους σχεδόν σαν πρόσωπα διαφημιστικής καμπάνιας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου