Διδακτορικό σε ένα μπαρ

         

Ένα από τα πιο γοητευτικά ανέκδοτα της μαθηματικής παράδοσης θέλει τον Στέφαν Μπάναχ —μία από τις πιο σημαντικές  μορφές των μαθηματικών του 20ού αιώνα— να αδιαφορεί πλήρως για τη συγγραφή της διδακτορικής του διατριβής. Όχι από τεμπελιά, αλλά επειδή το μυαλό του ήταν διαρκώς απορροφημένο από κάτι πολύ πιο δελεαστικό: την ανακάλυψη νέων, θεμελιωδών αποτελεσμάτων.

Με τον καιρό, όμως, η υπομονή ορισμένων καθηγητών του τμήματος άρχισε να εξαντλείται. Έτσι, σύμφωνα με τον θρύλο, ανέθεσαν σε έναν βοηθό να συγκεντρώσει διάσπαρτα αποτελέσματα του Μπάναχ, να τα συνοδεύσει με αποδείξεις και να τα παρουσιάσει ως ολοκληρωμένη διδακτορική διατριβή στο όνομά του.

Απέμενε μόνο η προφορική εξέταση. Μια μέρα, ένας συνάδελφος πλησίασε τον Μπάναχ και του πρότεινε, σχεδόν ανέμελα, να τον συνοδεύσει σε μια συνάντηση με μερικούς επισκέπτες μαθηματικούς στο πανεπιστήμιο, δήθεν για να συζητήσουν ορισμένες λεπτομέρειες της δουλειάς του. «Θα απαντήσεις χωρίς δυσκολία», τον διαβεβαίωσε. Ο Μπανάχ συμφώνησε και απάντησε με άνεση σε όλες τις ερωτήσεις —χωρίς ποτέ να υποψιαστεί ότι οι συνομιλητές του αποτελούσαν, στην πραγματικότητα, την εξεταστική επιτροπή.

Πρόσφατα, ωστόσο, ένα ιστορικό άρθρο (ο σύνδεσμος στο πρώτο σχόλιο) έδειξε ότι αυτή η συναρπαστική ιστορία δύσκολα αντέχει στον έλεγχο των πηγών. Κι όμως, όπως συμβαίνει συχνά, ο μύθος φαίνεται να κρύβει έναν πυρήνα αλήθειας. Σύμφωνα με νεότερες έρευνες, ο πραγματικός «πρωταγωνιστής» της ιστορίας δεν ήταν ο Μπάναχ, αλλά ο επίσης σπουδαίος μαθηματικός και συμπατριώτης του, Όττο Νικόντυμ, ο οποίος πράγματι δίσταζε να αποκτήσει διδακτορικό τίτλο.

Το 1924, ο Βάτσλαβ  Σιερπίνσκι αποφάσισε να αναλάβει δράση. Προσκάλεσε τον Νικόντυμ σε ένα μπαρ για μια χαλαρή κουβέντα. Κάποια στιγμή, ο διευθυντής του τμήματος εμφανίστηκε «τυχαία» και πήρε μέρος στη συζήτηση, η οποία πολύ σύντομα μετατράπηκε σε έντονη μαθηματική ανταλλαγή ιδεών. Όταν πέρασε πάνω από μία ώρα, ο Σιερπίνσκι χαμογέλασε και είπε:

«Συγχαρητήρια, μόλις περάσατε τη διδακτορική σας εξέταση».

Στη φωτογραφία, ο Όττο Νικόντυμ και ο Στέφαν Μπανάχ «διαφωνούν» — στο αναμνηστικό παγκάκι της Κρακοβίας.Ciesielska, D. & Ciesielski, K. (2021). Banach’s Doctorate: A Case of Mistaken Identity. The Mathematical Intelligencer, 43, 1–7.