#Σανσημερα
Σαν σήμερα, το 1942, στην Ναζιστική Γερμανία αυτοκτονεί ο μαθηματικός Φέλιξ Χάουσντορφ
Ο Φέλιξ Χάουσντορφ(*) (1868 – 1942) εργάστηκε στον τομέα της τοπολογίας, δημιουργώντας μια θεωρία των τοπολογικών και μετρικών χώρων. Ασχολήθηκε επίσης με τη θεωρία συνόλων και εισήγαγε την έννοια του μερικώς διατεταγμένου συνόλου. Ως Εβραίος, η θέση του έγινε ολοένα και πιο δύσκολη. Το 1941 είχε προγραμματιστεί να σταλεί σε στρατόπεδο εγκλεισμού, αλλά κατάφερε να αποφύγει τη μεταφορά. Το Πανεπιστήμιο της Βόννης ζήτησε να επιτραπεί στον Χάουσντορφ και τη σύζυγό του να παραμείνουν στο σπίτι τους, και το αίτημα έγινε δεκτό.
Τον Οκτώβριο του 1941 υποχρεώθηκαν να φορούν το «κίτρινο άστρο» και προς το τέλος της χρονιάς ενημερώθηκαν ότι θα σταλούν στην Κολωνία. Τελικά δεν στάλθηκαν στην Κολωνία, αλλά τον Ιανουάριο του 1942 πληροφορήθηκαν ότι επρόκειτο να εγκλειστούν στο Έντενιχ. Μαζί με τη σύζυγό του και την αδελφή της συζύγου του, αυτοκτόνησαν στις 26 Ιανουαρίου 1942.
Την Κυριακή 25 Ιανουαρίου έγραψε σε έναν φίλο του:
«Αγαπητέ φίλε Βόλσταϊν, Όταν θα λάβεις αυτές τις γραμμές, εμείς οι τρεις θα έχουμε λύσει το πρόβλημα με έναν άλλο τρόπο – με τον τρόπο τον οποίο προσπαθούσες διαρκώς να μας αποτρέψεις. … Όσα έγιναν εις βάρος των Εβραίων τους τελευταίους μήνες γεννούν βάσιμη ανησυχία ότι δεν θα μας επιτραπεί πλέον να ζήσουμε σε ανεκτές συνθήκες. … Συγχώρεσέ μας που σου προκαλούμε ακόμη και μετά τον θάνατό μας προβλήματα· είμαι πεπεισμένος ότι θα κάνεις ό,τι μπορείς (κι ίσως αυτό να μην είναι και πολύ). Συγχώρεσέ μας και για την αποχώρησή μας! Ευχόμαστε εσύ και όλοι οι φίλοι μας να γνωρίσετε καλύτερες εποχές. Με εκτίμηση, Φέλιξ Χάουσντορφ»
Τη νύχτα της Κυριακής 25 Ιανουαρίου και οι τρεις πήραν βαρβιτουρικά. Ο Χάουσντορφ και η σύζυγός του Σαρλότ είχαν πεθάνει μέχρι το πρωί της 26ης Ιανουαρίου. Η Έντιθ, αδελφή της Σαρλότ, επέζησε για λίγες ημέρες σε κώμα πριν πεθάνει.
(*) Ο Φέλιξ Χάουσντορφ γεννήθηκε στις 8 Νοεμβρίου 1868 στο Μπρεσλάου της Γερμανίας, τη σημερινή Βρότσλαβ της Πολωνίας, σε μια εποχή όπου τα μαθηματικά άλλαζαν ριζικά μορφή. Από νωρίς έδειξε εξαιρετική κλίση όχι μόνο στα μαθηματικά αλλά και στη φιλοσοφία και τη λογοτεχνία, καλλιεργώντας ένα πνεύμα σπάνιας πνευματικής ευρύτητας. Σπούδασε μαθηματικά και φιλοσοφία και σύντομα αναδείχθηκε σε μία από τις σημαντικότερες μορφές της σύγχρονης μαθηματικής σκέψης.
Το έργο του στην τοπολογία υπήρξε θεμελιώδες: διαμόρφωσε τη θεωρία των τοπολογικών χώρων και έθεσε τις βάσεις της σύγχρονης τοπολογίας, ενώ συνέβαλε αποφασιστικά και στη θεωρία συνόλων, εισάγοντας την έννοια του μερικώς διατεταγμένου συνόλου. Το όνομά του συνδέεται μέχρι σήμερα με βασικές έννοιες που διδάσκονται σε κάθε σοβαρή μαθηματική σχολή.
Παράλληλα, κάτω από το ψευδώνυμο Paul Mongré, έγραφε φιλοσοφικά και λογοτεχνικά κείμενα, αποδεικνύοντας ότι η μαθηματική αυστηρότητα μπορούσε να συνυπάρχει με την καλλιτεχνική ευαισθησία. Ήταν ένας λόγιος της παλιάς σχολής, βαθιά καλλιεργημένος, με αγάπη για τη μουσική, τη λογοτεχνία και την κλασική παιδεία. Η άνοδος του ναζισμού ανέτρεψε βίαια τη ζωή και το έργο του. Ως Εβραίος καθηγητής, απομακρύνθηκε από το πανεπιστήμιο και στερήθηκε σταδιακά κάθε δικαίωμα και κάθε ασφάλεια. Το Πανεπιστήμιο της Βόννης προσπάθησε να τον προστατεύσει, επιτρέποντάς του προσωρινά να παραμείνει στο σπίτι του, όμως οι διώξεις εντάθηκαν. Υποχρεώθηκε να φορέσει το κίτρινο άστρο και έλαβε διαταγή εγκλεισμού. Τον Ιανουάριο του 1942, μπροστά στην προοπτική του στρατοπέδου συγκέντρωσης, ο Χάουσντορφ πήρε τη δραματική απόφαση να θέσει τέλος στη ζωή του μαζί με τη σύζυγό του Σαρλότ και την αδελφή της. Στην τελευταία του επιστολή προς φίλο του, αποχαιρέτησε τον κόσμο με αξιοπρέπεια, νηφαλιότητα και βαθιά ανθρώπινη λύπη.
Πέθανε στις 26 Ιανουαρίου 1942 στη Βόννη, αφήνοντας πίσω του ένα έργο που σημάδεψε ανεξίτηλα τα μαθηματικά του 20ού αιώνα. Η ζωή του αποτελεί τραγικό σύμβολο της καταστροφής που προκάλεσε ο ναζισμός στον ευρωπαϊκό πολιτισμό, αλλά και διαχρονική μαρτυρία της δύναμης του ανθρώπινου πνεύματος απέναντι στη βαρβαρότητα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου