Σαν σήμερα, το 1600, πέθανε ο Giordano Bruno
Ο Giordano Bruno (1548 –1600) υπήρξε μία από τις πιο ανήσυχες, τολμηρές και αμφιλεγόμενες μορφές της Αναγέννησης. Γεννημένος στη Νόλα, κοντά στη Νάπολη, βαπτίστηκε Φίλιππο· το όνομα «Τζορντάνο» το έλαβε όταν εισήλθε, σε νεαρή ηλικία, στο Δομινικανικό μοναστήρι του Σαν Ντομένικο Ματζόρε. Εκεί διαμορφώθηκε η πρώτη του πνευματική ταυτότητα — αλλά και οι πρώτες υποψίες εναντίον του.
Ήδη ως μοναχός προκαλούσε ανησυχία. Αφαίρεσε από το κελί του τις εικόνες των αγίων, διατηρώντας μόνο έναν Εσταυρωμένο, και μελετούσε έργα που θεωρούνταν επικίνδυνα, όπως εκείνα του Erasmus. Κατηγορήθηκε για θεολογικές παρεκκλίσεις — μεταξύ άλλων για αμφισβήτηση δογμάτων όπως η Αγία Τριάδα. Όταν κινδύνεψε να δικαστεί για αίρεση, εγκατέλειψε το τάγμα (1576) και ξεκίνησε μια μακρά ζωή περιπλανώμενου διανοούμενου.
Πέρασε από τη Γενεύη, όπου προσχώρησε προσωρινά στους Καλβινιστές· όμως και εκεί συγκρούστηκε με τις αρχές, δημοσιεύοντας πολεμικό κείμενο κατά καθηγητή. Συνελήφθη και αφορίστηκε. Η ανυπότακτη φύση του δεν ταίριαζε σε καμία ορθοδοξία.
Στο Παρίσι (1581–1583) γνώρισε περίοδο σχετικής αναγνώρισης. Η φήμη του ως διδασκάλου της μνημοτεχνικής έφτασε μέχρι τον βασιλιά Henry III of France, ο οποίος τον κάλεσε στην αυλή του. Η μνημοτεχνική του Μπρούνο δεν ήταν απλώς μια τεχνική απομνημόνευσης· ήταν ένα ολόκληρο κοσμοθεωρητικό σύστημα.
Το σύστημα μνημοτεχνικής του
Ο Μπρούνο ανέπτυξε μια εξαιρετικά σύνθετη «τέχνη της μνήμης», επηρεασμένη από τη μεσαιωνική ars memoriae και τον ερμητισμό. Χρησιμοποιούσε:
Σύνθετους μνημονικούς τροχούς (rotae): κυκλικά διαγράμματα με ομόκεντρους δακτυλίους που περιστρέφονταν, πάνω στους οποίους τοποθετούνταν γράμματα, σύμβολα, εικόνες, μυθολογικές μορφές και αστρολογικά σημεία.
Συνδυαστική λογική: επηρεασμένος από τον Ραϋμόνδο Λούλλο, συνέδεε έννοιες μέσω μηχανιστικών συνδυασμών, παράγοντας νέες ιδέες.
Ζωντανές, έντονες εικόνες: πίστευε ότι η φαντασία είναι η γέφυρα μεταξύ αισθητού και νοητού κόσμου. Όσο πιο ισχυρή η εικόνα, τόσο βαθύτερη η εγγραφή στη μνήμη.
Κοσμολογική διάσταση: η μνήμη δεν ήταν απλώς αποθήκευση πληροφοριών, αλλά αναπαράσταση της ίδιας της δομής του σύμπαντος μέσα στον νου.
Έργα όπως De umbris idearum και Ars memoriae παρουσίαζαν τη μνήμη ως εργαλείο διανοητικής δύναμης και πνευματικής ανύψωσης. Ο νους, κατά τον Μπρούνο, μπορούσε να γίνει μικρογραφία του απείρου.
Η κοσμολογική του σκέψη κορυφώθηκε κατά την παραμονή του στην Αγγλία (1583–1585). Εκεί δημοσίευσε το De l’infinito, universo e mondi, όπου, επηρεασμένος αλλά και υπερβαίνοντας τον Nicolaus Copernicus, υποστήριξε ότι το σύμπαν είναι άπειρο, χωρίς κέντρο και όρια, και ότι τα άστρα είναι άλλοι ήλιοι με δικούς τους κόσμους. Σε δημόσια συζήτηση στην Οξφόρδη συγκρούστηκε με αριστοτελικούς καθηγητές, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις.
Παρά τις εντάσεις, συνέχισε να περιπλανιέται σε ευρωπαϊκές πόλεις — Παρίσι, Λονδίνο, Πράγα, Φρανκφούρτη. Το 1591 δέχθηκε πρόσκληση να επιστρέψει στην Ιταλία, στη Βενετία, από τον ευγενή Giovanni Mocenigo. Η απόφαση αποδείχθηκε μοιραία. Ο Mocenigo, δυσαρεστημένος από τη διδασκαλία του, τον κατήγγειλε στην Ιερά Εξέταση (1592).
Συνελήφθη και μεταφέρθηκε τελικά στη Ρώμη. Ακολούθησαν οκτώ χρόνια φυλάκισης και ανακρίσεων (1593–1600). Τα κατηγορητήρια περιλάμβαναν όχι μόνο τις κοσμολογικές του ιδέες αλλά και θεολογικές θέσεις: αμφισβήτηση της Τριάδας, της θεότητας του Χριστού, της παρθενίας της Μαρίας, καθώς και πίστη σε μορφές μετεμψύχωσης. Η εικόνα του «μάρτυρα της επιστήμης» είναι σε μεγάλο βαθμό μεταγενέστερη· οι θεολογικές του απόψεις βάρυναν καθοριστικά στην καταδίκη.
Στις 17 Φεβρουαρίου 1600 καταδικάστηκε ως αμετανόητος αιρετικός. Σύμφωνα με μαρτυρίες, απευθυνόμενος στους δικαστές του φέρεται να είπε ότι ίσως εκείνοι φοβούνται περισσότερο να εκδώσουν την απόφαση απ’ όσο ο ίδιος να την ακούσει. Την ίδια ημέρα οδηγήθηκε στην πυρά στο Campo de’ Fiori της Ρώμης.
Ο θάνατός του δεν έσβησε τη σκέψη του. Αντίθετα, η μορφή του αναδείχθηκε στους επόμενους αιώνες ως σύμβολο της ελευθερίας της φιλοσοφικής αναζήτησης. Ο Μπρούνο δεν ήταν απλώς πρόδρομος της νεότερης κοσμολογίας· ήταν ένας στοχαστής που συνέλαβε το σύμπαν ως άπειρη ζωντανή ενότητα — και τον ανθρώπινο νου ως ικανό να το αντανακλά μέσα του.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου