Φανταστική συνέντευξη:Alexander Grothendieck

 

Φανταστική συνέντευξη με τον Alexander Grothendieck

Δημοσιογράφος:Κύριε Grothendieck, καταρχάς ευχαριστώ που δεχτήκατε να δώσετε συνέντευξη. Δεν φοβάστε ότι θα σας κάνω… πολύ συγκεκριμένες ερωτήσεις; 

Grothendieck:Καθόλου. Έχω περάσει τη ζωή μου να μετατρέπω τα συγκεκριμένα σε τόσο αφηρημένα, που στο τέλος ακόμη και οι ερωτήσεις ξεχνούν τι ήθελαν να ρωτήσουν. 

Δημοσιογράφος:Να ξεκινήσουμε από τα παιδικά σας χρόνια. Ως παιδί βρεθήκατε σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στη Γαλλία. Πώς επηρέασε αυτό τη σκέψη σας; 

Grothendieck:Πολύ απλά: όταν ζεις σε στρατόπεδο, καταλαβαίνεις γρήγορα ότι η ελευθερία δεν είναι αφηρημένη έννοια. Είναι πιο σημαντική κι από το πιο όμορφο θεώρημα. Και, μεταξύ μας, αν προσπαθήσεις να λύσεις ένα μαθηματικό πρόβλημα μέσα σε στρατόπεδο, αποκτάς απίστευτη συγκέντρωση. Δεν έχεις ούτε βιβλιοθήκη ούτε περισπασμούς. Μόνο την επιθυμία να καταλάβεις τον κόσμο… και να φύγεις από εκεί. 

Δημοσιογράφος: Λέγεται ότι μικρός δηλώσατε πως θέλατε να σκοτώσετε τον Χίτλερ. 

Grothendieck:Ναι, αλλά ευτυχώς ανακάλυψα τα μαθηματικά. Είναι πιο αποτελεσματικά: αντί να πολεμάς έναν δικτάτορα, προσπαθείς να νικήσεις την άγνοια. Αν και, ομολογώ, μερικές φορές η άγνοια είναι πιο πεισματάρα. 

Δημοσιογράφος:Στο πανεπιστήμιο, χωρίς βιβλία, ξανανακαλύψατε αποτελέσματα που ήδη υπήρχαν. Πώς νιώσατε όταν το μάθατε; 

Grothendieck:Σαν να ανακαλύπτεις την Αμερική… και μετά να σου λένε «ευχαριστούμε, αλλά το έκανε ήδη ο Κολόμβος». Από την άλλη, ήταν καλό μάθημα: αν σκέφτεσαι αρκετά βαθιά, μπορείς να ξαναχτίσεις τη γνώση από την αρχή. Σαν να συναρμολογείς έναν τεράστιο μαθηματικό καναπέ από το IKEA, αλλά χωρίς οδηγίες. 

Δημοσιογράφος:Έχετε πει ότι αυτό που σας γοητεύει είναι η δομή που κρύβεται πίσω από τα μαθηματικά πράγματα. 

Grothendieck:Ακριβώς. Ανάμεσα στα χίλια-ένα πρόσωπα με τα οποία η μορφή επιλέγει να μας αποκαλυφθεί, αυτό που με γοητεύει περισσότερο είναι η δομή που κρύβεται στα μαθηματικά πράγματα. Ξέρετε, οι περισσότεροι βλέπουν τα μαθηματικά σαν ασκήσεις. Εγώ τα βλέπω σαν μυστική αρχιτεκτονική του σύμπαντος. 

Δημοσιογράφος: Πείτε μας για τη διάσημη «θεωρία του καρυδιού». 

Grothendieck:Α, ναι! Το πρόβλημα είναι σαν καρύδι. Οι περισσότεροι μαθηματικοί παίρνουν σφυρί και το χτυπούν: «μπαμ, μπαμ, μπαμ». Εγώ προτιμώ να το βάζω σε νερό, να μαλακώσει, να φτιάχνω μια θεωρία γύρω του… και τελικά το καρύδι ανοίγει μόνο του. Και μετά οι άλλοι λένε: «Μα πώς το άνοιξες τόσο εύκολα;» Και εγώ λέω: «Περίμενα 10 χρόνια.» 

Δημοσιογράφος:Είχατε αφιερωθεί για δεκαετίες αποκλειστικά στα μαθηματικά. Πώς ήταν αυτή η περίοδος; 

Grothendieck:Σκεφτείτε κάποιον που παίζει βιντεοπαιχνίδι… αλλά το παιχνίδι είναι η αλγεβρική γεωμετρία και το επίπεδο δυσκολίας είναι «κοσμικό». Μόνο που αντί για πόντους παίρνεις θεωρήματα. 

Δημοσιογράφος:Παρ’ όλα αυτά, είχατε έντονη πολιτική και κοινωνική στάση. Μιλήσατε για τα δικαιώματα των ανθρώπων, την ελευθερία και τη μόρφωση. 

Grothendieck:Φυσικά. Τι νόημα έχει να κατανοείς το άπειρο αν αδιαφορείς για τον άνθρωπο δίπλα σου; Η μόρφωση δεν είναι μόνο να λύνεις εξισώσεις. Είναι να καταλαβαίνεις γιατί πρέπει να υπάρχει δικαιοσύνη και ελευθερία. Αν και ομολογώ: μερικές φορές η ανθρωπότητα είναι πιο δύσκολο πρόβλημα από οποιοδήποτε μαθηματικό. 

Δημοσιογράφος: Δεν πήγατε να παραλάβετε το Fields Medal στη Μόσχα για πολιτικούς λόγους. Το μετανιώσατε; 

Grothendieck:Όχι ιδιαίτερα. Εξάλλου, αν αρχίσω να ταξιδεύω για κάθε θεώρημα που γράφω, θα χρειαστώ ξεχωριστό διαβατήριο για αφηρημένες κατηγορίες. --- 

Δημοσιογράφος:Και αργότερα αρνηθήκατε και άλλο μεγάλο βραβείο. 

Grothendieck: Τα βραβεία είναι ωραία, αλλά τα μαθηματικά δεν είναι αγώνας δρόμου. Αν ήταν, οι περισσότεροι θα τερμάτιζαν πριν καν καταλάβουν τι είναι η εκκίνηση. 

Δημοσιογράφος:Τώρα, μια επικίνδυνη ερώτηση που κυκλοφορεί ως μαθηματικός θρύλος. Υπάρχει ο λεγόμενος «πρώτος του Γκρόθεντικ»: ο αριθμός 57. Λέγεται ότι σε μια διάλεξη θέλατε να δώσετε παράδειγμα πρώτου αριθμού και είπατε «ας πάρουμε το 57». 

Grothendieck:Α, το 57! Ο πιο διάσημος… μη πρώτος αριθμός της καριέρας μου. Ναι, το ξέρω: 57 = 3 × 19 Δεν είναι πρώτος. Το καρύδι εδώ ανοίγει πολύ εύκολα.

 Δημοσιογράφος: Και γιατί έμεινε αυτό τόσο διάσημο; 

Grothendieck: Γιατί δείχνει κάτι αστείο αλλά αληθινό: όταν ένας μαθηματικός σκέφτεται σε τόσο αφηρημένα επίπεδα, μερικές φορές οι απλοί αριθμοί νιώθουν λίγο παραμελημένοι. Εγώ εκείνη τη στιγμή σκεφτόμουν δομές, χώρους, κατηγορίες… το 57 απλώς βρέθηκε στο λάθος σύμπαν. 

Δημοσιογράφος: Άρα ο «πρώτος του Γκρόθεντικ» είναι τελικά 57; 

Grothendieck: Φυσικά. Είναι ο πρώτος αριθμός που δεν είναι πρώτος, αλλά έχει καλή φιλοσοφία ζωής. Και ξέρετε τι; Μερικές φορές τα λάθη είναι πιο ενδιαφέροντα από τα σωστά αποτελέσματα. Ανοίγουν νέους δρόμους — ή τουλάχιστον νέες ιστορίες για να γελάνε οι μαθηματικοί. 

Δημοσιογράφος: Τελευταία ερώτηση. Αν έπρεπε να εξηγήσετε σε έναν μαθητή τι είναι τα μαθηματικά, τι θα λέγατε; 

Grothendieck: Θα του έλεγα: Τα μαθηματικά είναι σαν να ψάχνεις έναν κρυφό χάρτη μέσα στον κόσμο. Και μερικές φορές, όταν κοιτάς αρκετά βαθιά, καταλαβαίνεις ότι ο χάρτης… σε σχεδιάζει κι εσένα. 

Δημοσιογράφος: Κύριε Grothendieck, σας ευχαριστώ. Ήταν η πιο αφηρημένη συνέντευξη που έχω πάρει. 

Grothendieck:Χαίρομαι. Σημαίνει ότι πήγε πολύ καλά. Αν την καταλάβαιναν όλοι, θα είχα αποτύχει.