Αβικέννας

#ΜαθηΜαγικοΗμερολογιο #ΙμπνΣίνα Ένα παιδί από την Περσία είχε μάθει ολόκληρο το Κοράνι απέξω πριν καν συμπληρώσει τα δέκα του χρόνια.

Στα δεκαέξι του θεράπευε ήδη αρρώστους.

Στα δεκαοκτώ του πέρασε τις πύλες ενός βασιλικού παλατιού για να σώσει έναν ηγεμόνα που οι σπουδαιότεροι γιατροί της εποχής είχαν πλέον εγκαταλείψει.

Και τα κατάφερε.

Όταν ο άρχοντας τον ρώτησε ποια ανταμοιβή επιθυμούσε, ο νεαρός δεν ζήτησε πλούτη. Δεν ζήτησε αξιώματα. Δεν ζήτησε δύναμη.

Ζήτησε πρόσβαση στη βασιλική βιβλιοθήκη.

Το όνομά του ήταν Ιμπν Σίνα — που στα αραβικά σημαίνει «γιος του Σίνα».

Αιώνες αργότερα η Δύση θα τον γνώριζε με ένα διαφορετικό όνομα: Αβικέννας, τη λατινική μορφή του ονόματός του, με την οποία πέρασε στην ιστορία της Ευρώπης.

Και το βιβλίο που έγραψε — ο περίφημος «Κανόνας της Ιατρικής» — θα γινόταν για εκατοντάδες χρόνια το σπουδαιότερο ιατρικό εγχειρίδιο της Ευρώπης.

Διαβάζοντας τη ζωή του, έχεις συνεχώς την αίσθηση ότι πρόκειται για θρύλο. Ότι κάπου η ιστορία υπερβάλλει. Γιατί μοιάζει αδύνατο ένας άνθρωπος να έζησε τόσες ζωές μέσα σε μία.

Κι όμως, οι αφηγήσεις της εποχής επιμένουν.

Ο Ιμπν Σίνα γεννήθηκε το 980 μ.Χ. κοντά στη Μπουχάρα, σε μια εποχή όπου η Περσία έμοιαζε με απέραντο εργαστήριο γνώσης. Βιβλιοθήκες υψώνονταν στις πόλεις σαν ναοί. Φιλόσοφοι συζητούσαν για τον Αριστοτέλη κάτω από θόλους γεμάτους αστέρια. Μαθηματικοί, αστρονόμοι και γιατροί αντάλλασσαν ιδέες σε δρόμους που μύριζαν μελάνι, χαρτί και μπαχάρια.

Ο πατέρας του, μορφωμένος κρατικός αξιωματούχος, έφερε στο σπίτι τους τους καλύτερους δασκάλους που μπορούσε να βρει.

Για λίγο μόνο.

Γιατί πολύ γρήγορα οι δάσκαλοι άρχισαν να μην μπορούν να παρακολουθήσουν τον μαθητή τους.

Στα δέκα του είχε ήδη αποστηθίσει το Κοράνι.

Στα δώδεκα διόρθωνε τους δασκάλους του σε ζητήματα θεολογίας και δικαίου.

Στα δεκατέσσερα είχε ξεπεράσει τον δάσκαλο των μαθηματικών του.

Στα δεκαέξι του περνούσε το κατώφλι σπιτιών ως θεραπευτής.

Αργότερα θα έγραφε με παράξενη ειλικρίνεια πως η ιατρική δεν του φάνηκε δύσκολη επιστήμη και ότι την κατανόησε γρήγορα.

Υπήρχε όμως ένα βιβλίο που τον συνέτριψε.

Η «Μεταφυσική» του Αριστοτέλη.

Τη διάβασε ξανά και ξανά. Δέκα φορές. Είκοσι φορές. Σαράντα φορές, όπως έλεγε ο ίδιος. Και πάλι δεν μπορούσε να καταλάβει τι πραγματικά εννοούσε ο μεγάλος Έλληνας φιλόσοφος.

Μέχρι που μια μέρα, σε ένα μικρό βιβλιοπωλείο της Μπουχάρας, βρήκε ένα έργο του Αλ-Φαράμπι που εξηγούσε τη σκέψη του Αριστοτέλη.

Το αγόρασε σχεδόν τυχαία.

Το διάβασε μέσα σε μία νύχτα.

Και τότε όλα ενώθηκαν.

Σαν να άνοιξε ξαφνικά μια πόρτα μέσα στο μυαλό του.

Λέγεται πως το επόμενο πρωί βγήκε στους δρόμους και μοίραζε χρήματα και φαγητό στους φτωχούς, ευγνώμων που είχε επιτέλους καταλάβει.

Λίγο αργότερα η φήμη του έφτασε στο παλάτι του ηγεμόνα Νουχ ιμπν Μανσούρ. Ο άρχοντας υπέφερε από ασθένεια που κανείς γιατρός της αυλής δεν μπορούσε να θεραπεύσει.

Κάλεσαν τον δεκαοχτάχρονο.

Κανείς δεν περίμενε θαύματα.

Κι όμως, ο νεαρός πέτυχε εκεί όπου όλοι οι άλλοι είχαν αποτύχει.

Έτσι βρέθηκε μπροστά στον μεγαλύτερο θησαυρό της ζωής του: τη βασιλική βιβλιοθήκη της Μπουχάρας.

Εκεί χάθηκε μέσα στις σελίδες.

Ιατρική.

Φιλοσοφία.

Αστρονομία.

Λογική.

Μαθηματικά.

Ελληνικά συγγράμματα. Περσικά κείμενα. Ινδικές πραγματείες.

Ο ίδιος έγραψε αργότερα πως μέχρι τα είκοσι ένα του χρόνια είχε διαβάσει σχεδόν όλη τη γνώση που υπήρχε διαθέσιμη στον κόσμο της εποχής του.

Και τότε άρχισε η θύελλα.

Βασίλεια κατέρρεαν. Αυλές βυθίζονταν στις συνωμοσίες. Ηγεμόνες δολοφονούνταν. Η Περσία άλλαζε χέρια ξανά και ξανά.

Ο Ιμπν Σίνα περιπλανιόταν αδιάκοπα από πόλη σε πόλη. Άλλοτε ως γιατρός. Άλλοτε ως σύμβουλος ηγεμόνων. Άλλοτε ως φυγάς.

Φυλακίστηκε. Κρύφτηκε. Δραπέτευσε.

Και μέσα σε όλο αυτό συνέχιζε να γράφει.

Έγραφε τη νύχτα, κάτω από το φως των λυχναριών, πάνω σε χειρόγραφα που κουβαλούσε μαζί του στα ταξίδια.

Μέσα σε αυτή τη χαοτική ζωή γεννήθηκε ο «Κανόνας της Ιατρικής».

Πέντε τεράστιοι τόμοι.

Μια προσπάθεια να συγκεντρωθεί όλη η ιατρική γνώση της ανθρωπότητας σε ένα ενιαίο έργο.

Ο Ιπποκράτης και ο Γαληνός συναντούσαν την περσική σοφία. Η ελληνική φιλοσοφία συναντούσε τις προσωπικές παρατηρήσεις ενός ανθρώπου που είχε εξετάσει αμέτρητους ασθενείς.

Το έργο μεταφράστηκε αργότερα στα λατινικά και εξαπλώθηκε σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Για αιώνες, όποιος ήθελε να γίνει γιατρός στο Παρίσι, στη Μπολόνια ή στην Οξφόρδη μάθαινε μέσα από τις σελίδες του Ιμπν Σίνα.

Ο «Κανόνας» αντιγράφηκε, τυπώθηκε και διαβάστηκε όσο λίγα βιβλία στην ιστορία της επιστήμης.

Και το πιο εντυπωσιακό είναι πως μέσα στις σελίδες του κρύβονται ιδέες που μοιάζουν απίστευτα σύγχρονες.

Ο Ιμπν Σίνα πίστευε ότι πριν χορηγήσεις ένα φάρμακο πρέπει να παρατηρήσεις προσεκτικά τα αποτελέσματά του. Να εξετάσεις αν λειτουργεί πραγματικά. Να βεβαιωθείς ότι το αποτέλεσμα επαναλαμβάνεται και δεν είναι απλή σύμπτωση.

Χίλια χρόνια πριν από τη σύγχρονη ιατρική μέθοδο, ένας Πέρσης λόγιος προσπαθούσε ήδη να βάλει κανόνες στην παρατήρηση, στη θεραπεία και στη γνώση.

Πίστευε επίσης κάτι που σήμερα θεωρούμε αυτονόητο αλλά τότε ακουγόταν σχεδόν επαναστατικό:

Ότι η υγεία δεν εξαρτάται μόνο από τα φάρμακα.

Η διατροφή, ο ύπνος, η άσκηση και ο τρόπος ζωής ήταν εξίσου σημαντικά για την ανθρώπινη ευεξία.

Πέθανε το 1037, κοντά στη Χαμαντάν του σημερινού Ιράν. Συνόδευε ακόμη έναν ηγεμόνα σε στρατιωτική εκστρατεία όταν αρρώστησε βαριά.

Προσπάθησε να θεραπεύσει ο ίδιος τον εαυτό του.

Δεν τα κατάφερε.

Ήταν πενήντα επτά ετών.

Ο τάφος του υπάρχει ακόμη.

Και ίσως τίποτα δεν περιγράφει καλύτερα τον ίδιο από τη φράση που άφησε πίσω του:

«Προτίμησα μια ζωή πλατιά παρά μια ζωή μακριά.»

Σήμερα, το βιβλίο που εκπαίδευσε γενιές γιατρών επί αιώνες βρίσκεται ψηφιοποιημένο σε βιβλιοθήκες και πανεπιστήμια σε ολόκληρο τον κόσμο.

Κι όμως, οι περισσότεροι άνθρωποι δεν γνωρίζουν ούτε καν το όνομα του ανθρώπου που βοήθησε να αλλάξει για πάντα η ιστορία της ιατρικής.