Γιατί είναι σχεδόν πάντα οι χειρότεροι άνθρωποι εκείνοι που καταλήγουν να διοικούν οποιοδήποτε σύστημα επιδιώκει την απόλυτη εξουσία;

 

Γιατί είναι σχεδόν πάντα οι χειρότεροι άνθρωποι εκείνοι που καταλήγουν να διοικούν οποιοδήποτε σύστημα επιδιώκει την απόλυτη εξουσία;

Ο Φρίντριχ Χάγιεκ (Friedrich Hayek) έδωσε μια απάντηση σε αυτό το ερώτημα σε ένα ολόκληρο κεφάλαιο του βιβλίου του «Ο Δρόμος προς τη Δουλεία» (The Road to Serfdom, 1944), το οποίο μάλιστα τιτλοφόρησε:

           «Γιατί οι χειρότεροι ανεβαίνουν στην κορυφή» (Why the Worst Get on Top).

Σύμφωνα με τον Χάγιεκ:

1. Η απόλυτη εξουσία χρειάζεται μια μαζική, ενιαία βάση υποστήριξης.

Οι δικτατορικές εξουσίες χρειάζονται εκατομμύρια ανθρώπους να ακολουθούν μια κοινή γραμμή σκέψης.Οι απλές, εύκολες και πρωτόγονες ιδέες εξαπλώνονται πιο γρήγορα, επειδή δεν απαιτούν βαθιά σκέψη ή αμφισβήτηση.Οι ανεξάρτητοι άνθρωποι, οι κριτικοί και όσοι σκέφτονται διαφορετικά είναι δύσκολο να πειθαρχήσουν σε ένα τέτοιο σύστημα.

Έτσι, η βάση μιας ολοκληρωτικής κίνησης συχνά προσελκύεται από τις πιο απλοποιημένες και συναισθηματικά φορτισμένες ιδέες — από τον «κοινό παρονομαστή» μιας μεγάλης μάζας.

2. Η απόλυτη εξουσία απαιτεί ψέματα και παραβιάσεις υποσχέσεων.

Για να διατηρηθεί η απόλυτη εξουσία, ένας ηγέτης πρέπει συχνά να χειρίζεται την πραγματικότητα, να αποκρύπτει την αλήθεια, να αλλάζει υποσχέσεις και να δικαιολογεί τις πράξεις του.Ο Χάγιεκ υποστήριζε ότι άνθρωποι με ισχυρές ηθικές αναστολές δύσκολα μπορούν να φτάσουν ή να παραμείνουν στην κορυφή ενός τέτοιου συστήματος.

Αντίθετα, όσοι έχουν λιγότερους ηθικούς φραγμούς μπορεί να είναι πιο πρόθυμοι να χρησιμοποιήσουν την εξαπάτηση, τον φόβο και τη χειραγώγηση για να αποκτήσουν δύναμη.

3. Τίποτα δεν ενώνει μια μάζα πιο γρήγορα από έναν κοινό εχθρό.

Ένας από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους συσπείρωσης ανθρώπων είναι η δημιουργία ενός κοινού αντιπάλου.Ο Χάγιεκ παρατήρησε ότι εκείνοι που είναι πιο ικανοί να καλλιεργούν τον φόβο, το μίσος και την εχθρότητα μπορούν συχνά να αποκτήσουν επιρροή γρηγορότερα.

Η αναζήτηση ενός «εχθρού» προσφέρει απλές εξηγήσεις για πολύπλοκα προβλήματα και δημιουργεί ισχυρούς δεσμούς μέσα στην ομάδα.

Ο  Λόρδος Άκτον είχε διατυπώσει τη γνωστή φράση:

«Η εξουσία διαφθείρει και η απόλυτη εξουσία διαφθείρει απόλυτα.»

Η ανάλυση του Χάγιεκ όμως πηγαίνει ένα βήμα πιο βαθιά.

Δεν υποστήριζε απλώς ότι η εξουσία μπορεί να διαφθείρει καλούς ανθρώπους.

Υποστήριζε ότι ένα σύστημα που οδηγεί στην απόλυτη εξουσία μπορεί εξαρχής να λειτουργεί σαν φίλτρο επιλογής, ευνοώντας εκείνους που είναι περισσότερο πρόθυμοι να χρησιμοποιήσουν την εξαπάτηση, τον φόβο και την αδίστακτη συμπεριφορά για να ανέβουν στην κορυφή.

Με άλλα λόγια:

Δεν είναι μόνο ότι η εξουσία μπορεί να αλλάξει τους ανθρώπους. Σε ορισμένα συστήματα, η ίδια η πορεία προς την εξουσία μπορεί να επιλέγει από την αρχή ποιοι άνθρωποι θα φτάσουν σε αυτήν.