Συστατική Επιστολή του Ρόμπερτ Οπενχάιμερ για τον Ρίτσαρντ Φάινμαν

Στις 4 Νοεμβρίου 1943, εν μέσω του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και κατά τη διάρκεια της κορύφωσης των ερευνών για την ατομική βόμβα.

 Αποστολέα; ο   Τζ. Ρόμπερτ Οπενχάιμερ (J. Robert Oppenheimer). Εκείνη την περίοδο, ο Οπενχάιμερ βρισκόταν στο Νέο Μεξικό, όντας ο επιστημονικός διευθυντής του άκρως απόρρητου εργαστηρίου του Λος Άλαμος (Πρόγραμμα Μανχάταν).

 Παραλήπτης ηταν   ο  Καθηγητής Ρέιμοντ Μπιρτζ (Raymond T. Birge), ο οποίος ήταν ο επικεφαλής του Τμήματος Φυσικής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ (UC Berkeley). Το Μπέρκλεϊ ήταν το ακαδημαϊκό «σπίτι» του Οπενχάιμερ, καθώς εκεί ήταν καθηγητής πριν αναλάβει το Λος Άλαμος.

Αφορούσε την άμεση ακαδημαϊκή πρόσληψη του 25χρονου -τότε- Ρίτσαρντ Φάινμαν για την περίοδο μετά τον πόλεμο.

Στο Λος Άλαμος, ο Οπενχάιμερ είχε εντυπωσιαστεί βαθύτατα από το απίστευτο ταλέντο και το λαμπρό μυαλό του νεαρού Φάινμαν. Σκοπός της επιστολής ήταν να πιέσει το Μπέρκλεϊ να του προσφέρει γρήγορα μια μόνιμη θέση καθηγητή, πριν τον «κλέψουν» άλλα μεγάλα πανεπιστήμια. Ο Οπενχάιμερ δεν εστίασε μόνο στην ευφυΐα του Φάινμαν, αλλά τόνισε ιδιαίτερα τον σπουδαίο και επικοινωνιακό του χαρακτήρα (κάτι σπάνιο για τέτοιες ιδιοφυΐες, εξ ου και η σύγκριση του Βίγκνερ με τον Ντιράκ).

Παρά τις ισχυρές συστάσεις του Οπενχάιμερ, η γραφειοκρατία του Μπέρκλεϊ κινήθηκε πολύ αργά. Όταν τελικά αποφάσισαν να του κάνουν επίσημη πρόταση το 1945, ήταν πλέον αργά. Ο Φάινμαν είχε ήδη δεχτεί την πρόταση να ακολουθήσει τον συνάδελφό του, Χανς Μπέτε, στο Πανεπιστήμιο Κορνέλ (Cornell), χάνοντας έτσι το Μπέρκλεϊ έναν από τους σπουδαιότερους φυσικούς του 20ού αιώνα!

Συστατική Επιστολή του Ρόμπερτ Οπενχάιμερ για τον Ρίτσαρντ Φάινμαν (1943)

Αγαπητέ Καθηγητά Μπιρτζ (Birge),

Σε αυτούς τους καιρούς πολέμου δεν είναι πάντα εύκολο να σκεφτόμαστε εποικοδομητικά για την ειρήνη που θα ακολουθήσει, ακόμη και σε σχετικά μικρά ζητήματα, όπως η ευημερία του τμήματός μας. Θα ήθελα να σας κάνω μια πρόταση που αφορά αυτό το θέμα, και για την οποία έχω ο ίδιος μια πολύ σίγουρη και ισχυρή πεποίθηση.

Όπως γνωρίζετε, έχουμε αρκετούς φυσικούς εδώ, και έχω συναντήσει μερικούς νεαρούς, τα προσόντα των οποίων δεν γνώριζα προηγουμένως. Ανάμεσά τους, υπάρχει ένας που είναι από κάθε άποψη τόσο εξαιρετικός και τόσο ξεκάθαρα αναγνωρισμένος ως τέτοιος, που θεωρώ σκόπιμο να φέρω το όνομά του στην προσοχή σας, με την επείγουσα παράκληση να τον εξετάσετε για μια θέση στο τμήμα το συντομότερο δυνατό.

Ίσως θυμάστε το όνομά του, καθώς κάποτε είχε κάνει αίτηση για υποτροφία στο Μπέρκλεϊ: πρόκειται για τον Ρίτσαρντ Φάινμαν (Richard Feynman). Είναι με διαφορά ο πιο λαμπρός νεαρός φυσικός εδώ, και όλοι το γνωρίζουν αυτό. Είναι ένας άνθρωπος με απόλυτα γοητευτικό χαρακτήρα και προσωπικότητα, εξαιρετικά διαυγής, εξαιρετικά φυσιολογικός από κάθε άποψη, και ένας άριστος δάσκαλος με μια θερμή αγάπη για τη φυσική σε όλες τις εκφάνσεις της. Διατηρεί τις καλύτερες δυνατές σχέσεις τόσο με τους θεωρητικούς, στους οποίους ανήκει, όσο και με τους πειραματικούς με τους οποίους συνεργάζεται σε απόλυτη αρμονία.

Ο λόγος που σας μιλώ για αυτόν τώρα είναι ότι η αριστεία του είναι τόσο ευρέως γνωστή, τόσο στο Πρίνστον όπου εργάστηκε πριν έρθει εδώ, όσο και σε έναν όχι ευκαταφρόνητο αριθμό «μεγάλων ονομάτων» σε αυτό το έργο, ώστε του έχει ήδη προσφερθεί μια θέση για τη μεταπολεμική περίοδο, και σχεδόν σίγουρα θα του προσφερθούν κι άλλες. Πιστεύω ότι θα αποτελούσε μεγάλη δύναμη για το τμήμα μας, τείνοντας να συνδέσει τη διδασκαλία, την έρευνα, καθώς και την πειραματική και θεωρητική του πλευρά.

Μπορώ να σας αναφέρω δύο σχόλια από ανθρώπους με τους οποίους έχει συνεργαστεί. Ο Μπέτε (Bethe) έχει πει ότι θα προτιμούσε να χάσει οποιουσδήποτε άλλους δύο άνδρες από τη σημερινή δουλειά παρά τον Φάινμαν, και ο Βίγκνερ (Wigner) είπε: «Είναι ένας δεύτερος Ντιράκ (Dirac), μόνο που αυτή τη φορά είναι ανθρώπινος.»

Φυσικά, υπάρχουν αρκετά άτομα εδώ των οποίων τη σύσταση ίσως να επιθυμείτε· πρωτίστως των καθηγητών Μπρόουντ (Brode) και ΜακΜίλαν (McMillan). Ελπίζω να μην σας ενοχλεί που φέρνω αυτό το ζήτημα στην προσοχή σας, αλλά νιώθω ότι αν μπορέσουμε να ακολουθήσουμε την πρόταση που έκανα, όλοι μας θα είμαστε πολύ χαρούμενοι και περήφανοι για αυτό στο μέλλον. Δεν μπορώ να τονίσω αρκετά τις αξιοσημείωτες προσωπικές ιδιότητες του Φάινμαν, οι οποίες έχουν αναγνωριστεί ευρέως από αξιωματικούς, επιστήμονες και το απλό προσωπικό (μη ειδικούς) σε αυτή την κοινότητα.

                                       Με τις καλύτερες ευχές μου,  Ρόμπερτ Οπενχάιμερ