Σαν σήμερα, το καλοκαίρι του 1799, μέσα στη σκόνη και τη ζέστη του Δέλτα του Νείλου, Γάλλοι στρατιώτες που υπηρετούσαν στην εκστρατεία του Ναπολέοντα ανακάλυψαν τυχαία μια μαύρη πέτρινη πλάκα κοντά στο φρούριο του Ρασίντ (Ροζέτα). Κανείς τότε δεν φανταζόταν ότι κρατούσαν στα χέρια τους το κλειδί για μια γλώσσα που είχε σιωπήσει επί δεκαπέντε αιώνες.
Η πέτρα έφερε το ίδιο κείμενο χαραγμένο σε τρεις γραφές: στα ελληνικά, στα αιγυπτιακά ιερογλυφικά και στη δημοτική αιγυπτιακή γραφή (δημοτική). Επειδή τα ελληνικά μπορούσαν να διαβαστούν, οι λόγιοι κατάλαβαν ότι οι δύο άγνωστες γραφές περιείχαν το ίδιο βασιλικό διάταγμα. Αν μπορούσε να βρεθεί η αντιστοιχία ανάμεσα στα σύμβολα και στις ελληνικές λέξεις, τα μυστικά της αρχαίας Αιγύπτου ίσως αποκαλύπτονταν.
Η περιπέτεια της αποκρυπτογράφησης
Ο πρώτος που έκανε ουσιαστικά βήματα ήταν ο Άγγλος φυσικός και πολυμαθής Τόμας Γιανγκ. Μελετώντας προσεκτικά τα οβάλ πλαίσια των ιερογλυφικών —τα λεγόμενα καρτούς— παρατήρησε ότι περιείχαν βασιλικά ονόματα. Αναγνώρισε το όνομα Πτολεμαίος και απέδειξε ότι ορισμένα ιερογλυφικά δεν ήταν απλώς συμβολικές εικόνες, αλλά μπορούσαν να αποδίδουν ήχους.
Το αποφασιστικό άλμα έγινε λίγα χρόνια αργότερα από τον Γάλλο γλωσσολόγο Φρανσουά Σαμπολιόν. Από παιδί ήταν παθιασμένος με τις ανατολικές γλώσσες και είχε μάθει κοπτικά, τη γλώσσα που θεωρούσε απόγονο της αρχαίας αιγυπτιακής. Συγκρίνοντας τα καρτούς με ελληνικά ονόματα όπως Πτολεμαίος και Κλεοπάτρα, κατάφερε να αποδώσει φωνητικές αξίες στα σύμβολα. Το 1822 ανακοίνωσε ότι είχε κατανοήσει το σύστημα των ιερογλυφικών: δεν επρόκειτο μόνο για εικόνες ή σύμβολα, αλλά για έναν σύνθετο συνδυασμό φωνητικών σημείων, ιδεογραμμάτων και προσδιοριστικών συμβόλων.
Λέγεται μάλιστα ότι, μόλις συνειδητοποίησε πως είχε λύσει το αίνιγμα, έτρεξε στο γραφείο του αδελφού του φωνάζοντας «Je tiens l’affaire!» («Το βρήκα!») και στη συνέχεια λιποθύμησε από τη συγκίνηση.
Χάρη στη δουλειά του Γιανγκ και κυρίως του Σαμπολιόν, οι τοίχοι των αιγυπτιακών ναών και τάφων άρχισαν ξανά να «μιλούν». Επιγραφές που επί αιώνες φαίνονταν σαν ακατανόητα σχέδια αποκάλυψαν τα ονόματα των φαραώ, θρησκευτικά κείμενα, ιστορικά γεγονότα και λεπτομέρειες της καθημερινής ζωής στην αρχαία Αίγυπτο.
Σήμερα η Στήλη της Ροζέτας φυλάσσεται στο Βρετανικό Μουσείο και θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα αρχαιολογικά ευρήματα όλων των εποχών — όχι μόνο επειδή είναι ένα πολύτιμο αντικείμενο, αλλά επειδή άνοιξε ξανά την πόρτα σε έναν ολόκληρο χαμένο πολιτισμό.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου