Ο αρχιτέκτονας των Πιθανοτήτων: Πώς ο Μόστελερ έχτισε τη σύγχρονη Στατιστική στο Χάρβαρντ!

Σαν σήμερα, το 2006, έφυγε από τη ζωή ο Τσαρλς Φρέντερικ Μόστελερ, ένας από τους σημαντικότερους στατιστικούς του 20ού αιώνα.

 Ο Τσαρλς Φρέντερικ Μόστελερ (24 Δεκεμβρίου 1916 – 23 Ιουλίου 2006) ήταν Αμερικανός μαθηματικός και θεωρείται ένας από τους κορυφαίους στατιστικούς του 20ού αιώνα.

 Υπήρξε ο ιδρυτικός πρόεδρος του Τμήματος Στατιστικής του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, το οποίο δημιούργησε και οδήγησε από το 1957 έως το 1971. Παράλληλα, διετέλεσε πρόεδρος πολλών κορυφαίων επιστημονικών οργανισμών, όπως της  Psychometric Society, της Αμερικανικής Στατιστικής Εταιρείας (American Statistical Association), του Ινστιτούτου Μαθηματικής Στατιστικής (Institute of Mathematical Statistics), της  Αμερικανικής Ένωσης για την Πρόοδο της Επιστήμης (AAAS) και του Διεθνούς Στατιστικού Ινστιτούτου.

  Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου εργάστηκε στη **Statistical Research Group** της Νέας Υόρκης, υπό την καθοδήγηση του διακεκριμένου στατιστικού **Samuel Wilks**, όπου ασχολήθηκε με στατιστικά προβλήματα που σχετίζονταν με τους αεροπορικούς βομβαρδισμούς. Το 1946 ολοκλήρωσε το διδακτορικό του στα μαθηματικά στο Πανεπιστήμιο Πρίνστον.

 Την ίδια χρονιά εντάχθηκε στο Τμήμα Κοινωνικών Σχέσεων του Χάρβαρντ. Έλαβε μονιμότητα το 1951 και διετέλεσε προσωρινός πρόεδρος του τμήματος την περίοδο 1953–1954. Το 1957 ίδρυσε το Τμήμα Στατιστικής του Χάρβαρντ, του οποίου υπήρξε ο πρώτος πρόεδρος για πολλές διαφορετικές θητείες. Αργότερα ανέλαβε επίσης την προεδρία του Τμήματος Βιοστατιστικής της Σχολής Δημόσιας Υγείας του Χάρβαρντ (1977–1981), ενώ τη δεκαετία του 1980 ηγήθηκε και του Τμήματος Πολιτικής και Διοίκησης Υγείας. Το γεγονός ότι προήδρευσε τεσσάρων διαφορετικών ακαδημαϊκών τμημάτων αποτελεί μοναδικό επίτευγμα στην ιστορία του πανεπιστημίου. Παράλληλα, δίδαξε στη Νομική Σχολή του Χάρβαρντ και στη Σχολή Δημόσιας Διοίκησης John F. Kennedy.

Από τη δεκαετία του 1950 έως την αποχώρησή του από το Χάρβαρντ το 2003 συνεργάστηκε στενά με τη μαθηματική βοηθό του, Cleo Youtz. Ήταν ιδιαίτερα γνωστός για την προσήλωσή του στην ποιότητα της επιστημονικής γραφής. Συνήθιζε να συντάσσει έως και δεκαπέντε διαφορετικά προσχέδια ενός άρθρου ή κεφαλαίου βιβλίου πριν το δείξει στους συνεργάτες του, ενώ ακολουθούσαν ακόμη περισσότερες διορθώσεις πριν από την τελική υποβολή του για δημοσίευση.

 Η επιστημονική του προσφορά αναγνωρίστηκε με την εκλογή του στην Αμερικανική Ακαδημία Τεχνών και Επιστημών (1954), στην  Αμερικανική Φιλοσοφική Εταιρεία (1961) και στην Εθνική Ακαδημία Επιστημών των Ηνωμένων Πολιτειών (1974).

Αποσύρθηκε από τη διδασκαλία το 1987, όμως συνέχισε να ερευνά και να δημοσιεύει επιστημονικές εργασίες στο Χάρβαρντ μέχρι το 2003. Στις 3 Ιανουαρίου 2004 μετακόμισε στο Άρλινγκτον της Βιρτζίνια, ώστε να βρίσκεται πιο κοντά στα παιδιά του.

  Ο Μόστελερ άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στη σύγχρονη στατιστική, συμβάλλοντας αποφασιστικά στην ανάπτυξη της βιοστατιστικής, της εκπαιδευτικής μέτρησης, της δημόσιας υγείας και της εφαρμογής της στατιστικής σε ένα ευρύ φάσμα επιστημονικών πεδίων. Η επιρροή του εξακολουθεί να είναι εμφανής τόσο στην έρευνα όσο και στη διδασκαλία της στατιστικής παγκοσμίως.

 Τον μνημονεύω γιατί έγραψε ένα από τα αγαπημένα μου βιβλία.  Ένα από τα πιο διάσημα και κλασικά βιβλία με προβλήματα πιθανοτήτων στον κόσμο, το οποίο ονομάζεται "Fifty Challenging Problems in Probability with Solutions" (Πενήντα δύσκολα προβλήματα στις Πιθανότητες με τις λύσεις τους).Το βιβλίο εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1965 και παραμένει εξαιρετικά δημοφιλές μέχρι σήμερα.

 Περιλαμβάνει  56 έξυπνα, διασκεδαστικά και συχνά παράδοξα προβλήματα πιθανοτήτων. Κάθε πρόβλημα παρουσιάζεται σύντομα και ακολουθείται από μια αναλυτική, κομψή και εκπαιδευτική λύση. Τα προβλήματα κυμαίνονται από απλά (που απαιτούν μόνο λογική) έως αρκετά προχωρημένα (που απαιτούν γνώσεις συνδυαστικής ή στοχαστικών διαδικασιών).

Περιλαμβάνει μεταξύ άλλων: 

 Το παράδοξο των γενεθλίων (The Birthday Paradox): Πόσα άτομα πρέπει να βρίσκονται σε ένα δωμάτιο ώστε η πιθανότητα τουλάχιστον δύο από αυτά να έχουν γενέθλια την ίδια μέρα να είναι πάνω από 50%; (Η απάντηση είναι μόλις 23 άτομα).

 Το πρόβλημα της μύγας (The Infuriating Fly): Δύο τρένα κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση και μια μύγα πετάει πέρα-δώθε ανάμεσά τους μέχρι να συγκρουστούν.

Οι Κάλπες του Polya (Polya's Urn Scheme): Προβλήματα με επιλογή σφαιρών από κάλπες που αλλάζουν τη σύνθεσή τους μετά από κάθε τράβηγμα, ιδανικά για την κατανόηση της υπό όρους πιθανότητας.