Το 1955, σε μια εποχή όπου ο Ψυχρός Πόλεμος βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη και οι υπηρεσίες πληροφοριών έδιναν ιδιαίτερη έμφαση στη συλλογή, αξιολόγηση και επεξεργασία πληροφοριών, δημιουργήθηκε ένα εκπαιδευτικό εγχειρίδιο με τίτλο «Reading Improvement Course» (Σεμινάριο Βελτίωσης της Ανάγνωσης).
Το εγχειρίδιο αυτό συνδέεται με τα εκπαιδευτικά προγράμματα της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών των Ηνωμένων Πολιτειών (CIA) για την ανάπτυξη δεξιοτήτων ανάλυσης και μελέτης εγγράφων. Δεν επρόκειτο για κάποιο «μυστικό βιβλίο ανάγνωσης» με την έννοια μιας απόκρυφης τεχνικής, αλλά για ένα τυπικό εκπαιδευτικό υλικό της εποχής, που αργότερα αποδεσμεύτηκε μέσω της διαδικασίας αποχαρακτηρισμού εγγράφων.
Η αξία του, ωστόσο, βρίσκεται στο γεγονός ότι πολλές από τις αρχές που περιγράφει συμφωνούν με σύγχρονες έρευνες της γνωστικής ψυχολογίας σχετικά με την προσοχή, τη μνήμη και τη μάθηση.
Η ταχύτητα δεν είναι ο στόχος — η κατανόηση είναι
Μία από τις βασικές ιδέες του εγχειριδίου είναι ότι η αποτελεσματική ανάγνωση δεν ταυτίζεται με την ταχύτητα.
«Η καλή ανάγνωση δεν είναι απαραίτητα γρήγορη ανάγνωση. Η ταχύτητα πρέπει να προσαρμόζεται στις απαιτήσεις κατανόησης.»
Η σύγχρονη επιστήμη της ανάγνωσης επιβεβαιώνει αυτή την αρχή. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν επεξεργάζεται όλα τα κείμενα με τον ίδιο τρόπο. Ένα μυθιστόρημα, ένα επιστημονικό άρθρο ή ένα νομικό κείμενο απαιτούν διαφορετικό ρυθμό και διαφορετικό επίπεδο προσοχής.
Η πραγματική δεξιότητα δεν είναι να διαβάζουμε περισσότερες λέξεις ανά λεπτό, αλλά να κατανοούμε, να συνδέουμε και να αξιολογούμε τις πληροφορίες.
Η ανάγνωση ως ενεργή πνευματική διαδικασία
Το εγχειρίδιο τονίζει ότι η βαθιά ανάγνωση απαιτεί πλήρη συγκέντρωση:
«Για να διαβάσετε καλά πρέπει να συγκεντρώνεστε. Καμία δραστηριότητα, ίσως εκτός από τη γραφή ή τη σκέψη, δεν απαιτεί τόσο έντονη προσπάθεια από ολόκληρο το μυαλό όσο η ανάγνωση.»
Η σύγχρονη νευροεπιστήμη δείχνει ότι η ανάγνωση δεν είναι απλή λήψη πληροφοριών. Ενεργοποιεί ένα πολύπλοκο δίκτυο περιοχών του εγκεφάλου που σχετίζονται με:
την επεξεργασία της γλώσσας,
τη μνήμη,
την πρόβλεψη,
την κριτική σκέψη,
τη δημιουργία νοητικών μοντέλων.
Ο καλός αναγνώστης δεν «βλέπει» απλώς λέξεις. Δημιουργεί νόημα.
Η συγκέντρωση είναι δεξιότητα που καλλιεργείται
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία του εγχειριδίου είναι η άποψη ότι η συγκέντρωση δεν είναι μόνο θέμα ταλέντου αλλά συνήθειας:
«Η συγκέντρωση είναι μια συνήθεια και πρέπει να δημιουργηθεί.»
Η σύγχρονη ψυχολογία της μάθησης συμφωνεί ότι η προσοχή μπορεί να εκπαιδευτεί. Η συστηματική εξάσκηση, η απομάκρυνση περισπασμών και η ενεργή εμπλοκή με το υλικό βελτιώνουν την ικανότητα παρατεταμένης προσοχής.
Γιατί οι σημειώσεις βελτιώνουν τη μάθηση
Το εγχειρίδιο προτείνει μια απλή αλλά ισχυρή τεχνική:
«Η καταγραφή βασικών σκέψεων καθώς διαβάζουμε λειτουργεί σαν φράχτης που περιορίζει την περιπλάνηση του μυαλού.»
Η σύγχρονη έρευνα στη γνωστική επιστήμη επιβεβαιώνει τη σημασία της ενεργής επεξεργασίας.
Όταν ο αναγνώστης:
υπογραμμίζει,
γράφει ερωτήσεις,
συνοψίζει με δικά του λόγια,
εξηγεί μια ιδέα,
δεν αποθηκεύει απλώς πληροφορίες· τις επεξεργάζεται βαθύτερα.
Αυτό συνδέεται με την αρχή της **ενεργού ανάκλησης (active recall)** και της **επεξεργαστικής μάθησης (elaborative learning)**.
Τα τρία επίπεδα ανάγνωσης
Το εγχειρίδιο διακρίνει τρεις βασικές μορφές ανάγνωσης.
1. Εντατική ανάγνωση
Χρησιμοποιείται όταν θέλουμε να κατακτήσουμε ένα νέο αντικείμενο.
Απαιτεί:
προσεκτική μελέτη,
ανάλυση,
σύνδεση ιδεών,
αξιολόγηση.
Παράδειγμα:
Η μελέτη ενός πανεπιστημιακού συγγράμματος ή μιας επιστημονικής εργασίας.
2. Εκτεταμένη ανάγνωση
Στόχος είναι η διεύρυνση των γνώσεων.
Δεν απαιτεί απομνημόνευση κάθε λεπτομέρειας, αλλά δημιουργία μιας γενικότερης εικόνας.
Παράδειγμα:
Η ανάγνωση ιστορικών βιβλίων, δοκιμίων ή άρθρων για την απόκτηση ευρύτερης παιδείας.
3. Σάρωση (Scanning)
Χρησιμοποιείται όταν αναζητούμε συγκεκριμένες πληροφορίες.
Παράδειγμα:
Η αναζήτηση ενός ονόματος, μιας ημερομηνίας ή ενός συγκεκριμένου δεδομένου σε ένα μεγάλο κείμενο.
Η μέθοδος SQAR3: μια πρόδρομη μορφή σύγχρονων τεχνικών μελέτης
Μία από τις σημαντικότερες προτάσεις του εγχειριδίου είναι η μέθοδος **SQAR3**:
Scan – Σάρωση
Εξετάζουμε πρώτα:
τίτλους,
εισαγωγή,
υπότιτλους,
περίληψη.
Ερωτήσεις
Μετατρέπουμε το κείμενο σε ερωτήματα.
Anticipate – Πρόβλεψη
Προσπαθούμε να προβλέψουμε τις απαντήσεις.
Read – Ανάγνωση
Διαβάζουμε αναζητώντας απαντήσεις.
Recite – Επαναλαμβάνω (φωναχτά)/Αναδιήγουμαι
Κλείνουμε το βιβλίο και εξηγούμε τι καταλάβαμε.
Review – Επανεξέταση
Επιστρέφουμε αργότερα στις βασικές ιδέες.
Η μέθοδος αυτή παρουσιάζει μεγάλη ομοιότητα με σύγχρονες τεχνικές αποτελεσματικής μελέτης, όπως η ανάκληση από τη μνήμη και η επανάληψη σε χρονικά διαστήματα.
Ο καλός αναγνώστης δεν πιστεύει — αξιολογεί
Ίσως το πιο σύγχρονο μήνυμα του εγχειριδίου είναι η προτροπή για κριτική ανάγνωση:
«Να αναπτύξετε τη συνήθεια να κρίνετε αυτά που διαβάζετε.»
Σε μια εποχή υπερπληροφόρησης, η ικανότητα αξιολόγησης πηγών είναι ίσως σημαντικότερη από ποτέ.
Ο αναγνώστης πρέπει να εξετάζει:
Ποιος είναι ο συγγραφέας;
Ποια στοιχεία παρουσιάζει;
Είναι έγκυρα τα επιχειρήματα;
Υπάρχουν προκαταλήψεις ή λογικά κενά;
Το διαχρονικό μήνυμα ενός εγχειριδίου 70 ετών
Η πιο χαρακτηριστική φράση του εγχειριδίου συνοψίζει ολόκληρη τη φιλοσοφία του:
«Η ανάγνωση είναι απόλαυση, πηγή πληροφορίας και η βάση για τις περισσότερες αποφάσεις που λαμβάνονται σήμερα. Αξίζει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον μας και τις καλύτερες τεχνικές που μπορούμε να κατακτήσουμε.»
Παρά το γεγονός ότι γράφτηκε πριν από περίπου επτά δεκαετίες, το μήνυμα παραμένει επίκαιρο.
Η ουσιαστική ανάγνωση δεν είναι η γρήγορη κατανάλωση λέξεων. Είναι μια μορφή διαλόγου ανάμεσα στον νου του αναγνώστη και στη σκέψη του συγγραφέα.
Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη δεξιότητα στην εποχή της υπερβολικής πληροφορίας: να μπορούμε όχι απλώς να διαβάζουμε περισσότερο, αλλά να σκεφτόμαστε καλύτερα.
Το λινκ:
https://www.cia.gov/readingroom/docs/CIA-RDP78-03362A001800170001-1.pdf
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου