Σαν σήμερα, το 1999, πεθαίνει ο Gian-Carlo Rota.
Ο Gian-Carlo Rota (1932-1999) ήταν γιος του Giovanni Rota, πολιτικού μηχανικού και αρχιτέκτονα που ειδικευόταν σε αντισεισμικές κατασκευές. Ο Giovanni Rota υπήρξε έντονα αντιφασίστας και το όνομά του περιλαμβανόταν σε λίστα θανάτου που είχε καταρτίσει ο Benito Mussolini. Ο Gian-Carlo γεννήθηκε σε μια χαρισματική οικογένεια στη Vigevano, όπου πολλά μέλη της είχαν διακριθεί στους τομείς τους. Για παράδειγμα, ένας θείος του, ο Ennio Flaiano, έγραφε σενάρια για τις ταινίες του Federico Fellini, μεταξύ των οποίων και το La Dolce Vita.
Ο Rota εκπαιδεύτηκε στην Ιταλία μέχρι την ηλικία των δεκατριών ετών, το 1945, κοντά στο τέλος του World War II. Λόγω των αντιφασιστικών πεποιθήσεων του πατέρα του, η οικογένεια αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη Vigevano για να ξεφύγει από τα τάγματα θανάτου του Mussolini. Κατέφυγαν αρχικά στη βόρεια Ιταλία, όπου κρύφτηκαν για κάποιο διάστημα, και στη συνέχεια πέρασαν τα σύνορα στην Ελβετία. Τελικά διέφυγαν στον Ισημερινό, όπου ο Gian-Carlo ολοκλήρωσε τη δευτεροβάθμια εκπαίδευσή του. Ένα θετικό αποτέλεσμα αυτής της περιπέτειας ήταν ότι έγινε άπταιστος σε τέσσερις γλώσσες: αγγλικά, ιταλικά, ισπανικά και γαλλικά.
Το 1950, σε ηλικία δεκαοκτώ ετών, μετέβη στις Ηνωμένες Πολιτείες για πανεπιστημιακές σπουδές. Εγγράφηκε στο Princeton University και έλαβε πτυχίο (BA) με άριστα το 1953. Στη συνέχεια φοίτησε στο Yale University, όπου απέκτησε μεταπτυχιακό στα μαθηματικά το 1954. Εκεί εκπόνησε και τη διδακτορική του διατριβή υπό την επίβλεψη του Jacob T. Schwartz, λαμβάνοντας το διδακτορικό του το 1956 με θέμα Extension theory of differential operators. Ο επιβλέπων του έγραψε ότι ο Rota ξεκίνησε ως αναλυτής αλλά αργότερα στράφηκε στη συνδυαστική, όπου έγινε διεθνώς κορυφαία μορφή, με βαθιά αγάπη για τα μαθηματικά και ιδιαίτερη λογοτεχνική καλλιέργεια.
Για την συνδυαστική είχε γράψει:
«Η συνδυαστική είναι ένας έντιμος κλάδος. Ούτε αντέλ, ούτε σ-άλγεβρες. Μετράς μπάλες σε ένα κουτί, και είτε έχεις βρει τον σωστό αριθμό είτε όχι. Αποκομίζεις την αίσθηση ότι το αποτέλεσμα που ανακάλυψες ισχύει για πάντα, ακριβώς επειδή είναι απτό. Άλλοι κλάδοι των μαθηματικών δεν είναι τόσο ξεκάθαροι. Η συναρτησιακή ανάλυση χώρων άπειρων διαστάσεων δεν είναι ποτέ απόλυτα πειστική· δεν σου αφήνει την αίσθηση μιας τίμιας μέρας δουλειάς. Μην παρεξηγηθείτε, όμως — η συνδυαστική δεν είναι απλώς το να βάζεις μπάλες σε κουτιά. Η καταμέτρηση πεπερασμένων συνόλων μπορεί να αποτελέσει ένα εγχείρημα υψηλής διανόησης, με εξαιρετικά εξελιγμένες τεχνικές.»
Την ίδια χρονιά παντρεύτηκε την Teresa Rondón και έλαβε μεταδιδακτορική υποτροφία στο Courant Institute του New York University. Μετά από ένα έτος στη Νέα Υόρκη (1956–57), διορίστηκε Benjamin Peirce Instructor στο Harvard University. Το 1959 εντάχθηκε στο Massachusetts Institute of Technology, όπου παρέμεινε σχεδόν σε όλη τη διάρκεια της καριέρας του, με εξαίρεση τα έτη 1965–67, όταν εργάστηκε στο Rockefeller University.
Στο MIT έφερε τον τίτλο του καθηγητή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών, ο οποίος το 1972 επεκτάθηκε σε καθηγητή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φιλοσοφίας — μοναδική περίπτωση στην ιστορία του ιδρύματος. Παράλληλα, είχε σημαντική συνεργασία με το Los Alamos National Laboratory, όπου συνεργάστηκε με τον φίλο του Stanisław Ulam. Διετέλεσε επίσης σύμβουλος στο RAND Corporation και στο Brookhaven National Laboratory.
Αρχικά εργάστηκε στη συναρτησιακή ανάλυση και στη θεωρία τελεστών. Ωστόσο, γύρω στο 1960 στράφηκε προς τη συνδυαστική. Το σημαντικότερο έργο του ήταν το άρθρο On the Foundations of Combinatorial Theory (1964), το οποίο άλλαξε ριζικά την κατεύθυνση του κλάδου. Για το έργο αυτό τιμήθηκε το 1988 με το βραβείο Steele από την American Mathematical Society, το οποίο χαρακτήρισε τη μελέτη ως το σημαντικότερο κείμενο που ενσωμάτωσε τη συνδυαστική στα σύγχρονα μαθηματικά.
Ο Rota έλαβε πολλές διακρίσεις: εκλέχθηκε μέλος της National Academy of Sciences το 1982, διετέλεσε αντιπρόεδρος της American Mathematical Society (1995–97) και τιμήθηκε με το βραβείο James R. Killian Jr. του MIT. Ήταν επίσης μέλος πολλών επιστημονικών οργανισμών και έλαβε τιμητικά διδακτορικά από πανεπιστήμια όπως του Στρασβούργου, της L’Aquila, της Μπολόνια και του Brooklyn Polytechnic.
Ο Rota ήταν όχι μόνο μαθηματικός αλλά και φιλόσοφος με πλούσιο συγγραφικό έργο και ιδιαίτερη εκφραστική δύναμη. Το ύφος του χαρακτηριζόταν από ευφυΐα, σαρκασμό και βαθιά στοχαστικότητα.
«... Όταν διαβάζουμε ένα φορμαλιστικό μαθηματικό επιχείρημα, μας δίνεται η εντύπωση ότι οι όροι που δεν έχουν οριστεί ή οι βασικοί ορισμοί έχουν επιλεγεί λόγω κάποιας ιδιοτροπίας. Οι μαθηματικοί αντλούν κατεργάρικη ευχαρίστηση από τη δημιουργία της ψευδούς εντύπωσης ότι ο ορισμός είναι αυθαίρετος. Στην πραγματικότητα δεν συμβαίνει αυτό. Τα θεωρήματα των μαθηματικών καθοδηγούν τους ορισμούς όσο και οι ορισμοί καθοδηγούν τα θεωρήματα... Υπάρχει επομένως μία συγκαλυμμένη κυκλικότητα στη φορμαλιστική παρουσίαση των μαθηματικών... Αντί να επικεντρώσουν την προσοχή τους στην περίεργη αυτή κυκλικότητα, οι φιλόσοφοι προσποιήθηκαν ότι δεν υφίσταται, ως εάν η αξιωματική μέθοδος, προχωρώντας γραμμικά από ορισμό από ορισμό σε θεώρημα, να ήταν προικισμένη με οριστικότητα...
Αποδεικνύεται λοιπόν ότι η μαθηματική αλήθεια δεν γεννάται από κάποια φορμαλιστική παρουσίαση. Μάλλον, η φορμαλιστική παρουσίαση είναι απλώς μια τεχνική για την έκθεση της μαθηματικής αλήθειας.
Η αλήθεια μιας μαθηματικής θεωρίας διαφέρει από την ορθότητα οποιασδήποτε αξιωματικής μεθόδου η οποία μπορεί να επιλεγεί για την παρουσίαση της θεωρίας. Η διάκριση αυτή διέλαθε την προσοχή των μαθηματικιζόντων φιλοσόφων.»
Gian-Carlo Rota, "Μαθηματικά και Φιλοσοφία"
Το 1986, έγραψε για την τεχνητή νοημοσύνη
«Ο ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗΣ ΕΙΝΑΙ ΑΠΛΩΣ ΕΝΑ ΕΡΓΑΛΕΙΟ για να κάνουμε πιο γρήγορα αυτό που ήδη γνωρίζουμε πώς να κάνουμε πιο αργά. Όλες οι αξιώσεις περί νοημοσύνης των υπολογιστών και οι υποσχέσεις για έναν αυριανό παράδεισο θα πρέπει να μετριαστούν, προτού το κοινό γυρίσει την πλάτη του με αηδία. Και αν συμβεί αυτό, ο πολιτισμός μας ίσως να μην επιβιώσει.»
Πέθανε στον ύπνο του στις 19 Απριλίου 1999, από αθηροσκληρωτική καρδιαγγειακή νόσο. Είχε προγραμματιστεί να δώσει διαλέξεις στο Temple University, αλλά δεν εμφανίστηκε, γεγονός που οδήγησε στον εντοπισμό του στο σπίτι του. Μετά τον θάνατό του, πολλοί τον τίμησαν για την αγάπη του για τη γνώση, την αφοσίωσή του στην αλήθεια και την πνευματική του γενναιοδωρία.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου