[Ουσ.] Η εκλεπτυσμένη τέχνη του να αποδεικνύεις σε κάποιον ότι είναι παντελώς ηλίθιος, κάνοντάς τον μάλιστα να το παραδεχτεί ο ίδιος, μέσα από μια σειρά ερωτήσεων που ξεκινούν με αθώα αφέλεια και καταλήγουν σε υπαρξιακό πανικό. Εφευρέθηκε από έναν ξυπόλητο Αθηναίο που πίστευε ότι η άγνοια είναι μεταδοτική και χρέος του ήταν να είναι το εμβόλιο — έστω και με το ζόρι.
Η Μαιευτική ως Διδασκαλία
Ο Σωκράτης ισχυριζόταν ότι λειτουργούσε σαν τη μαμή μητέρα του: δεν γεννούσε ο ίδιος ιδέες (καθώς δήλωνε πως δεν ήξερε τίποτα), απλώς βοηθούσε τους συνομιλητές του να τις «ξεγεννήσουν».
Η Σωκρατική διδασκαλία είναι το απόλυτο ακαδημαϊκό κόλπο. Είναι η μοναδική παιδαγωγική μέθοδος στην ιστορία όπου ο δάσκαλος αρνείται κάθε ευθύνη για τη γνώση. Ο δάσκαλος κρύβει τα κλειδιά, πείθει τον μαθητή ότι ο ίδιος ο μαθητής τα έκρυψε, τον βάζει να ψάχνει στο σκοτάδι, και στο τέλος τον συγχαίρει που ανακάλυψε ότι δεν υπήρχε ποτέ πόρτα. Είναι λιγότερο διδασκαλία και περισσότερο πνευματική πάλη, όπου η ορμή της βλακείας του μαθητή χρησιμοποιείται για να τον ρίξει στο καναβάτσο της λογικής.
Η Εφαρμογή στην Καθημερινότητα
Αν προσπαθήσετε να εφαρμόσετε τη μαιευτική σήμερα, όπως θα παρατηρούσε ο George Carlin, δεν πρόκειται να φτάσετε ποτέ στην Αλήθεια. Θα φτάσετε στα επείγοντα. Φανταστείτε το σκηνικό στην ουρά ενός σούπερ μάρκετ:
— Γείτονας: «Ωραία μέρα σήμερα, ε;»
— Εσείς (ως Σωκράτης): «Ορίζεις ως "ωραία" την απουσία βροχής ή την παρουσία ήλιου; Και αν ο ήλιος προκαλεί ξηρασία στους αγρότες, πώς μπορεί η καταστροφή του ενός να είναι το "ωραίο" του άλλου; Άρα, μήπως χαίρεσαι με τον πόνο των αγροτών;»
Στην αρχαία Αγορά αυτό λεγόταν φιλοσοφία. Στη σύγχρονη κοινωνία, αυτό λέγεται «ο τύπος που δεν καλούν ποτέ ξανά στο πρωτοχρονιάτικο τραπεζι».«Είναι καλύτερο να κρατάς το στόμα σου κλειστό και να αφήνεις τους άλλους να νομίζουν ότι είσαι ανόητος, παρά να κάνεις ερωτήσεις σαν τον Σωκράτη και να αποδεικνύεις πέραν πάσης αμφιβολίας ότι είσαι απλώς ανυπόφορος.»
Το Κώνειο: Το Υπέρτατο Τίμημα της Ακεραιότητας
Και ερχόμαστε στο τέλος. Η απόλυτη επιτυχία της Σωκρατικής μεθόδου, μετράται από το πόσο γρήγορα οι συμπολίτες σου αποφασίζουν δημοκρατικά ότι πρέπει να πεθάνεις.
Ο Σωκράτης οδηγήθηκε στο δικαστήριο όχι επειδή διέφθειρε τους νέους, αλλά επειδή είχε διαφθείρει την ησυχία των ενηλίκων. Του έδωσαν άπειρες ευκαιρίες να ζητήσει συγγνώμη, να πληρώσει ένα πρόστιμο, ή απλώς να πάει να μείνει στη Σπάρτη. Και εκείνος, με την ακεραιότητα ενός ανθρώπου που αγαπάει την αλήθεια πιο πολύ από τη ζωή του, τους κοίταξε και ουσιαστικά ρώτησε:
«Τι είναι η συγγνώμη; Και ποιος τιμωρεί ποιον, όταν στην πραγματικότητα θα έπρεπε να με ταΐζετε δωρεάν για τις υπηρεσίες μου;»
Το κώνειο δεν ήταν μια ποινή του ποινικού κώδικα. Ήταν η απεγνωσμένη κραυγή μιας πόλης που ήθελε απλώς να πιει τον καφέ της το πρωί χωρίς να πρέπει να ορίσει οντολογικά τι είναι ο καφές. Ο Σωκράτης ήπιε το δηλητήριο χωρίς να моιρολατρεί, κερδίζοντας την αθανασία. Απέδειξε περίτρανα ότι ένας χαρακτήρας με απόλυτη ακεραιότητα προτιμά να πεθάνει έχοντας το πάνω χέρι σε μια συζήτηση, παρά να ζήσει σε έναν κόσμο γεμάτο ανθρώπους που δεν καταλαβαίνουν πότε έχουν χάσει το επιχείρημα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου