Henrietta Lacks — η γυναίκα της οποίας τα κύτταρα δεν πέθαναν ποτέ!

Σαν σήμερα, 4 Οκτωβρίου 1951, πεθαίνει η Henrietta Lacks — η γυναίκα της οποίας τα κύτταρα δεν πέθαναν ποτέ.

Ήταν μόλις 31 ετών.

Μια φτωχή Αφροαμερικανίδα, μητέρα πέντε παιδιών, που είχε μεγαλώσει σε οικογένεια καλλιεργητών καπνού στη Βιρτζίνια και είχε μετακομίσει αργότερα στη Βαλτιμόρη.

Τον Ιανουάριο του 1951, η Henrietta μπήκε στο νοσοκομείο Johns Hopkins με έντονους πόνους. Η διάγνωση ήταν σκληρή: μια επιθετική μορφή καρκίνου του τραχήλου της μήτρας.

Κατά τη διάρκεια της θεραπείας της, γιατροί πήραν ένα μικρό δείγμα από τον όγκο της.

Δεν της το είπαν.  

Δεν της ζήτησαν άδεια.  

Η ίδια δεν έμαθε ποτέ τι επρόκειτο να συμβεί.

Στο εργαστήριο, όμως, οι επιστήμονες παρατήρησαν κάτι εντελώς απρόσμενο.

Τα κύτταρα της Henrietta δεν πέθαιναν.

Μέχρι τότε, οι περισσότερες ανθρώπινες κυτταρικές καλλιέργειες επιβίωναν για λίγο και ύστερα σταματούσαν να πολλαπλασιάζονται. Τα δικά της κύτταρα, αντίθετα, συνέχιζαν να διαιρούνται ξανά και ξανά, σχεδόν χωρίς τέλος.

Έγιναν γνωστά ως HeLa — από τα πρώτα γράμματα του ονόματός της:

Henrietta  Lacks.

Και κάπως έτσι, χωρίς να το γνωρίζει, η Henrietta Lacks έγινε μέρος της ιστορίας της σύγχρονης ιατρικής.

Τα κύτταρα HeLa χρησιμοποιήθηκαν στην ανάπτυξη του εμβολίου κατά της πολιομυελίτιδας, στην έρευνα για τον καρκίνο, στη μελέτη ιών, στη χαρτογράφηση γονιδίων, στην εξωσωματική γονιμοποίηση, στην έρευνα για την ακτινοβολία και τις τοξικές ουσίες.

Τα έστειλαν ακόμη και στο Διάστημα.

Εκατομμύρια επιστημονικά πειράματα βασίστηκαν σε αυτά. Αμέτρητες εργαστηριακές ανακαλύψεις πέρασαν, άμεσα ή έμμεσα, μέσα από τα κύτταρα μιας γυναίκας που δεν είχε ιδέα ότι ένα μέρος της θα συνέχιζε να «ζει» για δεκαετίες μετά τον θάνατό της.

Η Henrietta πέθανε στις 4 Οκτωβρίου 1951.

Τάφηκε στη Βιρτζίνια, σε έναν τάφο που για χρόνια δεν είχε καν επιγραφή.

Η οικογένειά της έμαθε ότι τα κύτταρά της χρησιμοποιούνταν σε εργαστήρια σε όλο τον κόσμο μόλις τη δεκαετία του 1970.

Και τότε άρχισαν να τίθενται τα δύσκολα ερωτήματα:

Σε ποιον ανήκει το ανθρώπινο σώμα;  

Μπορεί η επιστήμη να χρησιμοποιεί ιστούς χωρίς συγκατάθεση;  

Πού τελειώνει η έρευνα και πού αρχίζει η εκμετάλλευση;

Η ιστορία της Henrietta Lacks έγινε έτσι όχι μόνο ιστορία επιστημονικής προόδου, αλλά και ένα από τα σημαντικότερα παραδείγματα στη συζήτηση για τη βιοηθική, τη συναίνεση των ασθενών και τις φυλετικές ανισότητες στην ιατρική.

Το 2010, το βιβλίο της Rebecca Skloot, The Immortal Life of Henrietta Lacks, έκανε την ιστορία της γνωστή σε ολόκληρο τον κόσμο. Το 2021, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας την τίμησε μετά θάνατον για τη συμβολή της στην επιστήμη.

Η Henrietta Lacks πέθανε το 1951.

Τα κύτταρά της, όμως, συνέχισαν να ζουν.

Και μαζί τους συνέχισε, με έναν παράξενο και μοναδικό τρόπο, να ζει και ένα κομμάτι της ίδιας — μέσα σε εργαστήρια, ανακαλύψεις και θεραπείες που άλλαξαν την ιστορία της ιατρικής.