Σαν σήμερα, στις 10 Ιουλίου 1925 ξεκίνησε η «Δίκη των Πιθήκων».
Η «Δίκη των Πιθήκων» δεν ήταν απλώς μια δικαστική διαμάχη. Υπήρξε μια από τις σημαντικότερες υποθέσεις στην ιστορία της αμερικανικής δικαιοσύνης και ένα γεγονός που ανέδειξε με τον πιο έντονο τρόπο τη σύγκρουση ανάμεσα στην επιστήμη και τη θρησκεία. Η επίσημη ονομασία της ήταν «Πολιτεία του Τενεσί κατά του Τζον Τόμας Σκόουπς», όμως έμεινε γνωστή ως «Δίκη των Πιθήκων», επειδή στο επίκεντρό της βρέθηκε η θεωρία της εξέλιξης του Καρόλου Δαρβίνου.
Στις αρχές του 20ού αιώνα οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν βαθιά διχασμένες. Από τη μία πλευρά βρίσκονταν οι δημιουργιστές, οι οποίοι υποστήριζαν ότι ο κόσμος και ο άνθρωπος δημιουργήθηκαν από τον Θεό, όπως περιγράφεται στη Βίβλο. Από την άλλη βρίσκονταν οι δαρβινιστές, που αποδέχονταν τη θεωρία του Κάρολου Δαρβίνου σύμφωνα με την οποία όλα τα είδη εξελίχθηκαν σταδιακά μέσα από εκατομμύρια χρόνια, μέσω γενετικών μεταλλάξεων και φυσικής επιλογής. Η θεωρία αυτή αποτελεί μέχρι σήμερα θεμέλιο της σύγχρονης βιολογίας και είναι ευρέως αποδεκτή από την επιστημονική κοινότητα.
Η σπίθα που άναψε τη μεγάλη αντιπαράθεση άναψε στις 21 Μαρτίου 1925, όταν η Πολιτεία του Τενεσί ψήφισε τον περίφημο Νόμο Μπάτλερ. Ο νόμος απαγόρευε στους εκπαιδευτικούς να διδάσκουν οποιαδήποτε θεωρία αμφισβητούσε τη θεϊκή δημιουργία του ανθρώπου και υποστήριζε ότι ο άνθρωπος προέρχεται από κατώτερες μορφές ζωής.
Ο νεαρός καθηγητής βιολογίας Τζον Τόμας Σκόουπς, αποφασισμένος να υπερασπιστεί την επιστημονική γνώση, αγνόησε τον νόμο και συνέχισε να διδάσκει στους μαθητές του τη θεωρία της εξέλιξης. Η πράξη του προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων. Η εισαγγελία της Πολιτείας άσκησε εναντίον του ποινική δίωξη και σύντομα η υπόθεσή του μετατράπηκε σε εθνικό γεγονός.
Τζον Τόμας Σκόουπς
Η δίκη ξεκίνησε στις 10 Ιουλίου 1925 στο μικρό Ντέιτον του Τενεσί, μια πόλη που μέχρι τότε ήταν σχεδόν άγνωστη. Μέσα σε λίγες ημέρες, όμως, μεταμορφώθηκε στο επίκεντρο της δημοσιότητας. Εκατοντάδες δημοσιογράφοι κατέφθασαν από κάθε γωνιά της χώρας, ενώ για πρώτη φορά στην ιστορία των αμερικανικών δικαστηρίων η διαδικασία μεταδόθηκε ζωντανά μέσω ραδιοφώνου, επιτρέποντας σε χιλιάδες ανθρώπους να την παρακολουθήσουν.
Την υπεράσπιση του Σκόουπς ανέλαβε, με τη στήριξη της Αμερικανικής Ένωσης Πολιτικών Ελευθεριών (ACLU), ο θρυλικός ποινικολόγος Κλάρενς Ντάροου, ένας από τους ικανότερους δικηγόρους της εποχής. Απέναντί του στάθηκε ο διάσημος πολιτικός και ένθερμος υποστηρικτής του δημιουργισμού Ουίλιαμ Τζένινγκς Μπράιαν, ο οποίος είχε εγκαταλείψει τη δικηγορία εδώ και τριάντα χρόνια, αλλά επέστρεψε στις δικαστικές αίθουσες για να υπερασπιστεί τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις.
Η δικαστική αίθουσα σύντομα μετατράπηκε σε πεδίο ιδεολογικής αναμέτρησης. Ο Ντάροου προσπάθησε αρχικά να αποδείξει ότι ο Νόμος Μπάτλερ ήταν αντισυνταγματικός, επειδή περιόριζε την ελευθερία της διδασκαλίας και ευνοούσε μια συγκεκριμένη θρησκευτική αντίληψη. Το αίτημά του απορρίφθηκε από τον δικαστή Τζον Ρόλστον.
Η πιο εντυπωσιακή στιγμή της δίκης ήρθε όταν ο Ντάροου κάλεσε ως μάρτυρα τον ίδιο τον Μπράιαν. Με μια σειρά εύστοχων και πιεστικών ερωτήσεων σχετικά με τη Βίβλο και τη δημιουργία του κόσμου, κατάφερε να τον φέρει σε δύσκολη θέση, κερδίζοντας τις εντυπώσεις του κοινού και του Τύπου.
Η αφόρητη καλοκαιρινή ζέστη ανάγκασε μάλιστα το δικαστήριο να συνεχίσει τις συνεδριάσεις του στον περίβολο του κτιρίου, κάτω από τη σκιά των μεγάλων δέντρων. Παράλληλα, η υπεράσπιση επιχείρησε να παρουσιάσει κορυφαίους επιστήμονες, ώστε να εξηγήσουν τη θεωρία της εξέλιξης. Ωστόσο, ο δικαστής απέρριψε τις καταθέσεις τους, θεωρώντας ότι δεν σχετίζονταν με το ζήτημα της παραβίασης του νόμου.
Στις 21 Ιουλίου 1925, οι ένορκοι έκριναν τον Σκόουπς ένοχο. Ο δικαστής του επέβαλε πρόστιμο 100 δολαρίων, ένα σημαντικό ποσό για την εποχή. Η ετυμηγορία προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και η υπόθεση συνέχισε να απασχολεί την αμερικανική κοινωνία.
Λίγες μόλις ημέρες αργότερα, στις 26 Ιουλίου, ο Ουίλιαμ Τζένινγκς Μπράιαν πέθανε στον ύπνο του σε ηλικία 65 ετών. Αν και αρκετοί απέδωσαν τον θάνατό του στην ψυχική και σωματική εξάντληση που του προκάλεσε η δίκη, στην πραγματικότητα έπασχε από διαβήτη.
Η υπόθεση δεν έκλεισε εκεί. Ο Ντάροου προσέφυγε στο Ανώτατο Δικαστήριο του Τενεσί, το οποίο στις 15 Ιανουαρίου 1927 ακύρωσε την καταδίκη του Σκόουπς για καθαρά τυπικούς λόγους, κρίνοντας ότι το πρόστιμο έπρεπε να είχε επιβληθεί από τους ενόρκους και όχι από τον δικαστή. Ωστόσο, το δικαστήριο δεν εξέτασε τη συνταγματικότητα του Νόμου Μπάτλερ, ο οποίος παρέμεινε σε ισχύ μέχρι το 1967, όταν τελικά καταργήθηκε από τη Βουλή του Τενεσί.
Παρότι πέρασε σχεδόν ένας αιώνας από τότε, η «Δίκη των Πιθήκων» εξακολουθεί να αποτελεί σύμβολο της διαρκούς αντιπαράθεσης ανάμεσα στην επιστημονική γνώση και τις θρησκευτικές πεποιθήσεις. Το ερώτημα για το πώς πρέπει να διδάσκονται η εξέλιξη και η προέλευση του ανθρώπου εξακολουθεί να προκαλεί συζητήσεις, ιδιαίτερα στον χώρο της εκπαίδευσης στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η δίκη αυτή απέδειξε ότι ορισμένες δικαστικές αίθουσες δεν φιλοξενούν μόνο νομικές διαμάχες, αλλά και μεγάλες ιδεολογικές συγκρούσεις που διαμορφώνουν την πορεία της ιστορίας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου